9th Study notes SS1

 

സാമൂഹ്യശാസ്ത്രം I
അധ്യായം 1: ശിലായുഗത്തിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട്

  • ആദ്യകാല മനുഷ്യ ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കൽ
    • മനുഷ്യജീവിതത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന സവിശേഷതകളുടെ രൂപീകരണം വിശദമാക്കിക്കൊണ്ട് ഈ പുസ്തകം ശിലായുഗത്തിൽ നിന്നാണ് ആരംഭിക്കുന്നത്.
    • പുരാവസ്തു ഗവേഷകർ ഉപകരണങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിച്ച വസ്തുക്കളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി മനുഷ്യ ചരിത്രത്തെ ഘട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
  • ശിലായുഗം
    • മനുഷ്യൻ പ്രധാനമായും കല്ലുകൾ ആയുധങ്ങളായും ഉപകരണങ്ങളായും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നതിനാൽ ഇതിന് ശിലായുഗം എന്ന് പേര് ലഭിച്ചു.
    • കല്ലുപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന രീതികളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഇതിനെ പാലിയോലിത്തിക്, മെസോലിത്തിക്, നിയോലിത്തിക് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് കാലഘട്ടങ്ങളായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
  • പാലിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടം (പഴയ ശിലായുഗം)
    • ഉപകരണങ്ങൾ:
      • ആദിമ മനുഷ്യർക്ക് തുടക്കത്തിൽ പ്രത്യേക ആയുധങ്ങളുണ്ടായിരുന്നില്ല, കല്ലുകൾ എറിയാൻ മാത്രമാണ് ഉപയോഗിച്ചത്.
      • പിന്നീട് കല്ല് കൊണ്ടുള്ള കോടാലികൾ, കുന്തങ്ങൾ, നല്ല കല്ല് കൊണ്ടുള്ള സൂചികൾ എന്നിവ നിർമ്മിക്കാൻ തുടങ്ങി.
      • ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രത്യേകത പരുക്കൻ (മിനുക്കാത്ത) കല്ലുപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗമാണ്.
      • ഉപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗത്തിൽ മൂന്ന് പ്രധാന ഘട്ടങ്ങൾ: ഉപയോഗം (രൂപം മാറ്റാതെ ലഭ്യമായ കല്ലുകൾ ഉപയോഗിക്കുക), രൂപീകരണം (ആവശ്യത്തിനനുസരിച്ച് രൂപം മാറ്റുക), നിലവാരവൽക്കരണം (ഓരോ ആവശ്യത്തിനും ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുക).
      • ഉപകരണങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങൾ: പെബിൾ ടൂളുകൾ, ബൈഫേസ് കോർ ടൂളുകൾ, ഫ്ലേക്ക് ടൂളുകൾ, ചോപ്പർ-ചോപ്പിംഗ് ടൂളുകൾ, ബ്ലേഡ് സാങ്കേതികവിദ്യ ഉപയോഗിച്ച് നിർമ്മിച്ച ഉപകരണങ്ങൾ.
      • അവസാനത്തോട് അടുപ്പിച്ച് എല്ലുകൾ കൊണ്ടുള്ള ഉപകരണങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചു.
      • ഒരു കല്ല് പൊട്ടിക്കുമ്പോൾ ഏറ്റവും വലിയ കഷണത്തെ 'കോർ' എന്നും ചെറിയ കഷണങ്ങളെ 'ഫ്ലേക്കുകൾ' എന്നും പറയുന്നു; ഇവ രണ്ടും ഉപയോഗിച്ച് ഉപകരണങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു.
      • ഉപകരണങ്ങളുടെ ഉപയോഗം: മൃഗങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വയം രക്ഷിക്കാനും വേട്ടയാടാനും.
    • ജീവിതവും സമൂഹവും:
      • ഗുഹകളിലും തുറന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും താമസിച്ചു.
      • ഉപജീവന മാർഗ്ഗം: വേട്ടയാടലും ശേഖരണവും.
      • സമൂഹത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന യൂണിറ്റുകൾ 'ബാൻഡുകൾ' ആയിരുന്നു, നൂറിൽ താഴെ അംഗങ്ങളുള്ള ചെറിയ സംഘങ്ങൾ രക്തബന്ധത്താൽ ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
      • പുരുഷന്മാർ വേട്ടയാടലിലും സ്ത്രീകൾ ശേഖരണത്തിലും ഏർപ്പെട്ടു.
      • ഭക്ഷണം സൂക്ഷിച്ചിരുന്നില്ല.
      • നാടോടി ജീവിതം നിലനിന്നിരുന്നു.
    • കലാസൃഷ്ടികൾ:
      • മൃഗങ്ങളെയും സ്ത്രീകളെയും ചിത്രീകരിക്കുന്ന കലാസൃഷ്ടികളും (കുസാക്ക് ഗുഹ), വീനസ് ഐവറി ശിൽപ്പവും (ലസ്കോ, ഫ്രാൻസ്) പിൽക്കാല പാലിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടത്തിലെ ആശയവിനിമയത്തെയും ശിൽപ്പങ്ങളെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
      • എല്ലുകളിൽ കൊത്തിയെടുത്ത ശിൽപ്പങ്ങളും (ലാ ഗാർമാ ഗുഹ, സ്പെയിൻ) മനുഷ്യന്റെ കലാപരമായ കഴിവുകളെ കാണിക്കുന്നു.
      • സസ്യങ്ങൾ, മരത്തോൽ, പഴങ്ങൾ എന്നിവ പൊടിച്ച് ചുവന്ന കല്ലുപൊടിയുമായി കലർത്തി നിർമ്മിച്ച നിറങ്ങളാണ് ഗുഹാ ചിത്രങ്ങളിൽ ഉപയോഗിച്ചത്.
      • സൂര്യപ്രകാശമെത്താത്ത ഗുഹകളുടെ ഉൾഭിത്തികളിൽ കല്ല് കൊണ്ടുള്ള സൂചികളും മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങളും ഉപയോഗിച്ചാണ് ഈ ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചത്.
      • ഗുഹകളുടെ മേൽക്കൂരകളിലും ചിത്രങ്ങൾ കണ്ടെത്തി.
      • ഈ കലാ രൂപങ്ങൾ ആദിമ മനുഷ്യന്റെ ബൗദ്ധികവും സാങ്കേതികവുമായ കഴിവുകൾക്ക് തെളിവാണ്.
  • മെസോലിത്തിക് കാലഘട്ടം (ഇടത്തരം ശിലായുഗം)
    • പാലിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടത്തിൽ നിന്ന് നിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടത്തിലേക്കുള്ള ഒരു സംക്രമണ ഘട്ടം.
    • ഗ്രീക്ക് വാക്കുകളായ 'മെസോസ്' (മധ്യം) 'ലിത്തോസ്' (കല്ല്) എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
    • ഉപകരണങ്ങൾ:
      • മൈക്രോലിത്തുകൾ (വളരെ ചെറിയ ഉപകരണങ്ങൾ) ഉപയോഗിച്ചത് ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രത്യേകതയാണ്, ഇത് പാലിയോലിത്തിക് ഉപകരണങ്ങളെക്കാൾ ചെറുതായിരുന്നു.
    • ജീവിതവും സമൂഹവും:
      • വേട്ടയാടലും ശേഖരണവും ഉപജീവന മാർഗ്ഗങ്ങളായി തുടർന്നു.
      • മൃഗങ്ങളെ ഇണക്കുന്നതിന്റെ സൂചനകൾ.
      • വിനോദങ്ങളും ലിംഗാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള തൊഴിൽ വിഭജനവും.
    • ആശയവിനിമയവും കലയും:
      • പാലിയോലിത്തിക് അവസാനത്തോടെ ആരംഭിച്ച മനുഷ്യ ആശയവിനിമയത്തിന്റെ വികാസം ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രധാനമായും ഇന്ത്യയിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
      • മധ്യപ്രദേശിലെ ഭീംബേട്ക, ലഖാജോർ, കതോത്തിയ എന്നിവിടങ്ങളിലെ ഗുഹാ കേന്ദ്രങ്ങളിലെ കലാസൃഷ്ടികൾ മെസോലിത്തിക് ജീവിതത്തെക്കുറിച്ച് ഉൾക്കാഴ്ച നൽകുന്നു.
    • സൈറ്റുകൾ:
      • സ്റ്റാർ കാർ (ഇംഗ്ലണ്ട്): ജൈവ അവശിഷ്ടങ്ങളും കല്ല്, എല്ല് ഉപകരണങ്ങളും, ആദ്യകാല മരപ്പണിയുടെ തെളിവുകളും ഉള്ള ഒരു തുറന്ന വാസസ്ഥലം, താൽക്കാലിക വാസസ്ഥലമായിരിക്കാമെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
      • സരായ് നഹർ റായ് (ഇന്ത്യ, ഉത്തർപ്രദേശ്): മൈക്രോലിത്തുകൾ, സൂക്ഷിച്ച വിത്തുകളുടെ തെളിവുകൾ, വസ്ത്രമായി ഉപയോഗിച്ച മൃഗത്തോൽ എന്നിവയുള്ള ഒരു മെസോലിത്തിക് സൈറ്റ്.
  • നിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടം (പുതിയ ശിലായുഗം)
    • മനുഷ്യജീവിതത്തിൽ സമൂലമായ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ച കാലഘട്ടം; 'നിയോസ്' (പുതിയത്) 'ലിത്തോസ്' (കല്ല്) എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
    • ഗോർഡൻ ചൈൽഡിന്റെ "മാൻ മേക്സ് ഹിംസെൽഫ്" കൃഷി, മൃഗങ്ങളെ ഇണക്കൽ എന്നീ രണ്ട് പ്രധാന മാറ്റങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.
    • പ്രധാന മാറ്റങ്ങൾ:
      • കൃഷിയുടെയും മൃഗങ്ങളെ ഇണക്കലിന്റെയും ആരംഭം: സ്ഥിരമായ ഭക്ഷണ ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കി.
      • കൃഷി/മൃഗങ്ങളെ ഇണക്കലിന് കാരണമായ ഘടകങ്ങൾ: ജനസംഖ്യാ വളർച്ച, മനുഷ്യ വാസസ്ഥലങ്ങളുടെ വർദ്ധനവ്, സങ്കീർണ്ണമായ സാമൂഹിക ഘടന, ഭക്ഷ്യക്ഷാമം, സാങ്കേതികവിദ്യയിലെ മാറ്റം.
      • ഭൂമി കൃഷി ചെയ്യാനും മണ്ണ് ഉഴുവാനും മരങ്ങൾ മുറിക്കാനും മിനുക്കിയ ഉപകരണങ്ങൾ വികസിപ്പിച്ചു.
      • സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലങ്ങളും കാർഷിക ഗ്രാമങ്ങളും: സ്ഥിരമായ ഭക്ഷണ ലഭ്യത കാരണം ഉയർന്നുവന്നു.
      • മൺപാത്ര നിർമ്മാണം: മൺപാത്ര നിർമ്മാണത്തിന്റെ ആവിർഭാവവും മൺ ഇഷ്ടികകളുടെ ഉപയോഗവും ധാന്യങ്ങൾ സംഭരിക്കാൻ സഹായിച്ചു.
      • തൊഴിൽ വൈദഗ്ദ്ധ്യം: കാർഷിക ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിച്ചപ്പോൾ സമൂഹത്തിലെ ഒരു വിഭാഗത്തിന് കൃഷിയിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിൽക്കാനും മൺപാത്ര നിർമ്മാണം, നെയ്ത്ത് തുടങ്ങിയ മറ്റ് തൊഴിലുകളിൽ ഏർപ്പെടാനും കഴിഞ്ഞു.
      • സാമൂഹിക രൂപീകരണം: വ്യത്യസ്ത തൊഴിൽ ഗ്രൂപ്പുകളുടെ ഉദയം സാമൂഹിക രൂപീകരണത്തിൽ പുതിയ ഘടകങ്ങൾക്ക് കാരണമായി.
      • വർത്തമാനകാല മനുഷ്യ പുരോഗതിയുടെ അടിസ്ഥാനം നിയോലിത്തിക് മാറ്റങ്ങളിലാണ് വേരൂന്നിയത്.
    • ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ ചന്ദ്രക്കല (Fertile Crescent): കൃഷി ആരംഭിച്ച പ്രദേശം, ഭൂപടങ്ങളിൽ ഒരു ചന്ദ്രക്കലയുടെ രൂപത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.
    • നിയോലിത്തിക് സൈറ്റുകൾ: ജെറിക്കോ, ജാർമോ, അലി കോഷ്, മെഹർഗഡ്.
      • ജാർമോ (കുർദിഷ് കുന്നുകൾ, ഇറാഖ്): ബാർലി, ഗോതമ്പ് എന്നിവ കൃഷി ചെയ്തു; ആടുകളെ ഇണക്കി; ചെറിയ കുടിലുകൾ; കലാസൃഷ്ടികൾ (ഗർഭിണിയായ സ്ത്രീ).
      • മെഹർഗഡ് (ഇപ്പോൾ പാകിസ്ഥാനിൽ): മൃഗങ്ങളെയും സസ്യങ്ങളെയും ഇണക്കൽ പോലുള്ള നിയോലിത്തിക് കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രധാന സവിശേഷതകൾ ഇവിടെ ആരംഭിച്ചു; 'ബലൂചിസ്ഥാന്റെ റൊട്ടിക്കൂട' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
  • ലോഹയുഗം
    • മനുഷ്യൻ ലോഹങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ ആരംഭിച്ചു.
    • ചെമ്പ് യുഗം (Copper Age): അസംസ്കൃത ചെമ്പ് ആയുധങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളുമാക്കി മാറ്റാൻ മനുഷ്യർ പഠിച്ചു; കാറ്റാൽ ഹുയൂക്ക് (തുർക്കി), കയോണു (സിറിയ), അലി കോഷ് (ഇറാൻ) എന്നിവിടങ്ങളിൽ ഏകദേശം 7000 BCE-ൽ ചെമ്പ് കണ്ടെത്തി.
    • കല്ലുപകരണങ്ങളെക്കാൾ ചെമ്പ് ഉപകരണങ്ങൾക്കുള്ള ഗുണങ്ങൾ: അനുയോജ്യമായ രൂപത്തിലും ഭാവത്തിലും മാറ്റാൻ കഴിയും, ഈടുനിൽപ്പ്.
    • ചാൽക്കോലിത്തിക് യുഗം (Chalcolithic Age): ചെമ്പ് ഉപകരണങ്ങൾ കല്ലുപകരണങ്ങളോടൊപ്പം ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന കാലഘട്ടം; ഇന്ത്യയിൽ ധാരാളം അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെത്തി. ഉദാഹരണങ്ങൾ: ഡൈമാബാദിൽ നിന്നുള്ള (മഹാരാഷ്ട്ര) കുടങ്ങളിലെ ശവസംസ്കാരങ്ങൾ, നേവാസാ (മഹാരാഷ്ട്ര) യിലെ കലാസൃഷ്ടികൾ.
    • വെങ്കലയുഗം (Bronze Age):
      • വെങ്കലം ചെമ്പിന്റെയും ടിന്നിന്റെയും ഒരു അലോയിയാണ്, ചെമ്പിനെക്കാൾ ശക്തമാണ്.
      • നഗരജീവിതത്തിന്റെ ആരംഭത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തി.
      • നഗരവൽക്കരണം (Urbanisation): ഭൂരിപക്ഷം ആളുകളും കാർഷികേതര പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ (കരകൗശലം, വ്യാപാരം) ഏർപ്പെടുന്ന ജനസാന്ദ്രതയുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ, വീതിയേറിയ തെരുവുകൾ, പൊതു കെട്ടിടങ്ങൾ, മികച്ച സൗകര്യങ്ങൾ, തിരക്കേറിയ ജീവിതം, വിനോദങ്ങൾ എന്നിവ സവിശേഷതയാണ്.
      • ഹാരപ്പൻ നാഗരികത (ഇന്ത്യ): വെങ്കലയുഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
      • നഗരവൽക്കരണത്തിന്റെ തെളിവുകൾ: ഹാരപ്പ, മോഹൻജോദാറോ, ലോഥൽ തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങൾ; നന്നായി ആസൂത്രണം ചെയ്ത പൊതു കെട്ടിടങ്ങൾ, വലിയ കുളിക്കടവ് (Great Bath), വീടുകൾ, തെരുവുകൾ, ഓടകൾ, ധാന്യപ്പുരകൾ, വിവിധ കരകൗശല വസ്തുക്കൾ, വ്യാപാരം.
  • വേദകാലഘട്ടം
    • ഹാരപ്പൻ നാഗരികതയുടെ തകർച്ചയെ തുടർന്നാണ് ഇത് വന്നത്.
    • ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷകൾ (സംസ്കൃതം, ലാറ്റിൻ, ഗ്രീക്ക്, ജർമ്മൻ, ഇംഗ്ലീഷ്, ഇറ്റാലിയൻ, സ്പാനിഷ്, ഫ്രഞ്ച്) സംസാരിക്കുന്ന ആര്യന്മാർ സപ്ത സിന്ധു പ്രദേശത്ത് (വടക്ക്-പടിഞ്ഞാറൻ ഇന്ത്യ) പ്രവേശിച്ചു.
    • ഭാഷാപരമായ തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മധ്യേഷ്യയിൽ നിന്നുള്ളവരാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.
    • കാലഘട്ടം: 1500 BCE മുതൽ 600 BCE വരെ, വേദങ്ങളിൽ നിന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു ('വേദം' എന്നാൽ അറിവ്).
    • വേദ സാഹിത്യം: നാല് വേദങ്ങൾ (ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം, അഥർവവേദം), ബ്രാഹ്മണങ്ങൾ, ആരണ്യകങ്ങൾ, ഉപനിഷത്തുകൾ.
    • രണ്ട് വിഭാഗങ്ങൾ:
      • ആദ്യകാല വേദകാലഘട്ടം (ഋഗ്വേദം രചിക്കപ്പെട്ടു):
        • സ്ഥാനം: സപ്ത സിന്ധു പ്രദേശം.
        • സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ: ഇടയ ജീവിതം.
        • ജീവിതശൈലി: അർദ്ധ നാടോടി.
        • സ്ത്രീകളുടെ പദവി: താരതമ്യേന ഉയർന്നത്.
        • ഭൂമി: കൃഷിക്കായി വനങ്ങൾ വെട്ടിത്തെളിച്ച് കത്തിച്ചു.
        • സമൂഹം: നിരവധി ഗോത്രങ്ങൾ അടങ്ങിയത്.
        • അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ: ലളിതമായവ, കുടുംബനാഥൻ നിർവഹിച്ചിരുന്നു.
        • ദേവതകൾ: പ്രകൃതി ശക്തികളെ ആരാധിച്ചു.
      • പിൽക്കാല വേദകാലഘട്ടം (യജുർ, സാമ, അഥർവ വേദങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു):
        • സ്ഥാനം: ഗംഗാ സമതലം വരെ വ്യാപിച്ചു.
        • സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥ: കൃഷിക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകി.
        • ജീവിതശൈലി: സ്ഥിരതാമസമാക്കിയ ജീവിതം.
        • സ്ത്രീകളുടെ പദവി: കുറഞ്ഞു.
        • ഉപകരണങ്ങൾ: ഇരുമ്പിന്റെ ഉപയോഗം.
        • സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥ: വർണ്ണ സമ്പ്രദായം ശക്തമായി.
          • നാല് വർണ്ണങ്ങൾ: ബ്രാഹ്മണർ (പൗരോഹിത്യ കർമ്മങ്ങൾ), ക്ഷത്രിയർ (രാജ്യം ഭരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു), വൈശ്യർ (കൃഷി, വ്യാപാരം), ശൂദ്രർ (മറ്റ് മൂന്നു പേരെയും സേവിച്ചു).
        • അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ: സങ്കീർണ്ണവും ചെലവേറിയതുമായി മാറി, ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിന്റെ അവകാശമായി മാറി.
        • ദേവതകൾ: പുതിയ ദേവതകളെ ആരാധിക്കാൻ തുടങ്ങി.
        • കരകൗശലം: വിവിധ കരകൗശലങ്ങളുടെ ആരംഭം.

അധ്യായം 2: ആശയങ്ങളും ആദ്യകാല രാജ്യങ്ങളും

  • ആറാം നൂറ്റാണ്ട് BCE: ബൗദ്ധികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ മാറ്റങ്ങളുടെ ഒരു കാലഘട്ടം
    • പുതിയ ആശയങ്ങളുടെ വ്യാപനത്താൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ ലോക ചരിത്രത്തിലെ ശ്രദ്ധേയമായ കാലഘട്ടം.
    • പ്രധാന ചിന്തകർ: വർദ്ധമാന മഹാവീരനും ഗൗതമ ബുദ്ധനും (ഇന്ത്യ), സരത്തുഷ്ട്ര (ഇറാൻ), കൺഫ്യൂഷ്യസ് (ചൈന), ഹെരാക്ലിറ്റസ് (ഗ്രീസ്).
    • സാമൂഹിക, രാഷ്ട്രീയ, സാമ്പത്തിക മേഖലകളിൽ ആഗോളതലത്തിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിച്ചു.
    • പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സംവിധാനങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു.
  • ഗംഗാതടത്തിലെ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ വിപ്ലവം (ഇന്ത്യ)
    • പ്രധാനമായും ഗംഗാതടത്തിലാണ് പുതിയ ആശയങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നത്.
    • ഭൗതിക സാഹചര്യങ്ങൾ:
      • ഇരുമ്പ് ഉപകരണങ്ങളുടെ വ്യാപകമായ ഉപയോഗം.
      • കാർഷിക ഉൽപ്പാദനം വർദ്ധിച്ചു.
      • വ്യാപാരത്തിന്റെയും നഗരങ്ങളുടെയും വളർച്ച.
    • കൃഷിയെയും കന്നുകാലികളെയും അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഒരു സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥ ഉയർന്നുവന്നു, ഇത് അനുഷ്ഠാനങ്ങൾക്ക് ഊന്നൽ നൽകിയിരുന്ന വേദകാല ആചാരങ്ങളുമായി ഏറ്റുമുട്ടി.
    • വേദകാല അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ, പ്രത്യേകിച്ചും മൃഗബലി ഉൾപ്പെടുന്നവ, കന്നുകാലികളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചു, ഇത് ജനങ്ങളെ അവയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
    • സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങൾ:
      • വ്യാപാരത്തിലൂടെ ഭൗതിക പുരോഗതി നേടിയ വൈശ്യർ ഉയർന്ന സാമൂഹിക പദവി തേടി.
      • സമ്പന്നരായ ഗൃഹപതികൾ (വ്യാപാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നവർ, ഭൂമിയുണ്ടായിരുന്നവർ) പോലുള്ള പുതിയ വിഭാഗങ്ങൾ വർണ്ണ സമ്പ്രദായത്തിന് പുറത്ത് ഉയർന്നുവരികയും പദവി നേടുകയും ചെയ്തു.
      • ഈ സാമൂഹിക പശ്ചാത്തലം പുതിയ പ്രത്യയശാസ്ത്രപരമായ ആശയങ്ങളായ ജൈനമതത്തിന്റെയും ബുദ്ധമതത്തിന്റെയും രൂപീകരണത്തിന് കാരണമായി, വൈശ്യരിൽ നിന്നും ഗൃഹപതികളിൽ നിന്നും ഇതിന് പിന്തുണ ലഭിച്ചു.
  • ജൈനമതം
    • തീർത്ഥങ്കരന്മാർ: 'തപസ്സിലൂടെ ജ്ഞാനം നേടിയവൻ'; 24 തീർത്ഥങ്കരന്മാരുണ്ട്.
      • പാർശ്വനാഥൻ 23-ആം തീർത്ഥങ്കരനായിരുന്നു.
      • വർദ്ധമാന മഹാവീരൻ 24-ആമത്തെയും അവസാനത്തെയും തീർത്ഥങ്കരനായിരുന്നു.
    • വർദ്ധമാന മഹാവീരൻ:
      • ബീഹാറിലെ വൈശാലിക്കടുത്തുള്ള കുണ്ഡഗ്രാമത്തിൽ ജനിച്ചു.
      • പാവയിൽ (പാറ്റ്നക്കടുത്ത്) നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.
      • മഹാവീരൻ, ജിനൻ എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെട്ടു.
      • പാർശ്വനാഥന്റെ തത്വങ്ങളോടൊപ്പം തന്റെ തത്വങ്ങളും ചേർത്ത് ജൈനമതം പ്രചരിപ്പിച്ചു.
      • തന്റെ ആശയങ്ങൾ പ്രാകൃത ഭാഷകളിൽ പങ്കുവെച്ചു.
    • ജൈനമത തത്വങ്ങൾ:
      • വേദങ്ങളുടെ ആധികാരികത നിഷേധിച്ചു.
      • 'മോക്ഷം' (രക്ഷ) നേടുന്നതിനുള്ള മൂന്ന് തത്വങ്ങൾ, 'ത്രിരത്നങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു: ശരിയായ വിശ്വാസം, ശരിയായ അറിവ്, ശരിയായ പ്രവൃത്തി.
      • സന്യാസിമാർക്കും സന്യാസിനികൾക്കും അഞ്ച് തത്വങ്ങൾ: ഒരു ജീവിയെയും ദ്രോഹിക്കരുത്, നുണ പറയരുത്, മോഷ്ടിക്കരുത്, സ്വത്ത് സ്വന്തമാക്കരുത്, ബ്രഹ്മചര്യം പാലിക്കുക.
      • അഹിംസയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകി.
      • ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാത്തിനും ജീവനുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിച്ചു.
    • വിഭാഗങ്ങൾ: പിന്നീട് 'ശ്വേതാംബരർ', 'ദിഗംബരർ' എന്നിങ്ങനെ പിരിഞ്ഞു.
    • കേരളവും ജൈനമതവും: കേരളത്തിൽ പ്രചരിച്ചു, വയനാട് ഒരു പ്രധാന ജൈന കേന്ദ്രമായിരുന്നു, അവിടെ ജൈന ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഇപ്പോഴും കാണാം.
  • ബുദ്ധമതം
    • ഗൗതമ ബുദ്ധൻ (സിദ്ധാർത്ഥൻ):
      • നേപ്പാളിലെ ലുംബിനിയിൽ (കപിലവസ്തു) ജനിച്ചു.
      • ഒരു വൃദ്ധനെയും രോഗിയെയും ശവശരീരത്തെയും ശാന്തനായ ഒരു സന്യാസിയെയും കണ്ടതിന് ശേഷം ഒരു വഴിത്തിരിവ് അനുഭവപ്പെട്ടു, ഇത് അദ്ദേഹത്തെ ദുരിതത്തിന്റെ കാരണം തേടാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
      • തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു, ബോധ് ഗയയിൽ (ബീഹാർ) ജ്ഞാനം നേടി.
      • തന്റെ ആദ്യത്തെ പ്രഭാഷണം സാരാനാഥിൽ നടത്തി.
      • കുശിനാരയിൽ നിർവാണം പ്രാപിച്ചു.
      • അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഠിപ്പിക്കലുകളും തത്വങ്ങളും ലളിതവും ജാതിവ്യവസ്ഥയ്ക്ക് എതിരുമായിരുന്നു.
      • സാധാരണക്കാരുടെ ഭാഷയായ പാലിയിൽ തന്റെ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചു.
      • കന്നുകാലികളെ കൃഷിക്കും ഗതാഗതത്തിനും ആവശ്യമായിരുന്നതിനാൽ, മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലുന്ന വേദകാല അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ തടസ്സപ്പെടുത്തിയിരുന്നതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'അഹിംസ' എന്ന ആശയം അനുയോജ്യമായിരുന്നു.
    • ബുദ്ധന്റെ തത്വങ്ങൾ:
      • ജീവിതം ദുരിതങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാണ്.
      • ആഗ്രഹമാണ് ദുരിതത്തിന് കാരണം.
      • ആഗ്രഹം നശിപ്പിച്ചാൽ ദുരിതം അപ്രത്യക്ഷമാകും.
      • ഇത് നേടാൻ അഷ്ടാംഗമാർഗ്ഗം പിന്തുടരണം.
        • അഷ്ടാംഗമാർഗ്ഗം: ശരിയായ കാഴ്ചപ്പാട്, ശരിയായ ഉദ്ദേശ്യം, ശരിയായ സംസാരം, ശരിയായ പ്രവൃത്തി, ശരിയായ ഉപജീവനമാർഗ്ഗം, ശരിയായ പ്രയത്നം, ശരിയായ അവബോധം, ശരിയായ ധ്യാനം.
      • മധ്യമാർഗ്ഗം (Middle Path): ബുദ്ധൻ കഠിനമായ തപസ്സും ആഢംബര ജീവിതവും നിരാകരിച്ചു, അവയ്ക്കിടയിൽ ഒരു മധ്യമാർഗ്ഗം നിർദ്ദേശിച്ചു.
    • സാമൂഹിക പഠിപ്പിക്കലുകൾ (ദീഘ നികായ):
      • കുടുംബ ജീവിതത്തിൽ, സ്ത്രീയും പുരുഷനും പരസ്പര ബഹുമാനത്തോടെ ജീവിക്കുകയും കടമകൾ ശരിയായി നിർവഹിക്കുകയും വേണം.
      • തൊഴിലുടമകൾ വേലക്കാരോടും തൊഴിലാളികളോടും മര്യാദയോടെ പെരുമാറണം, അമിത ഭാരം ചുമത്തരുത്, ആവശ്യമായ ഭക്ഷണം, ന്യായമായ കൂലി എന്നിവ നൽകുകയും അസുഖങ്ങളിൽ അവരെ പരിചരിക്കുകയും വേണം.
      • തൊഴിലാളികൾ നന്നായി പ്രവർത്തിക്കുകയും തൊഴിലുടമയുടെ അന്തസ്സ് നിലനിർത്തുകയും വേണം.
    • സംഘങ്ങളും സ്തൂപങ്ങളും:
      • സ്തൂപങ്ങൾ: ബുദ്ധന്റെ ഭൗതികാവശിഷ്ടങ്ങളോ വസ്തുക്കളോ അടക്കം ചെയ്ത സ്ഥലങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച അർദ്ധവൃത്താകൃതിയിലുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ, കൊത്തുപണികളാൽ സമ്പന്നം. പ്രശസ്ത ഉദാഹരണങ്ങൾ: സാഞ്ചി, സാരാനാഥ് സ്തൂപങ്ങൾ.
      • സംഘങ്ങൾ: ബുദ്ധമതം പ്രചരിപ്പിക്കാൻ രൂപീകരിച്ച സന്യാസ സമൂഹങ്ങൾ.
      • ജാതിയും ലിംഗഭേദവും പരിഗണിക്കാതെ എല്ലാ ആളുകളെയും സംഘത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചു.
      • സംഘത്തിലെ സ്ത്രീകൾ 'ഭിക്ഷുണിമാർ' എന്നും പുരുഷന്മാർ 'ഭിക്ഷുക്കൾ' എന്നും അറിയപ്പെട്ടു.
      • ചർച്ചകളിലൂടെയും ഭൂരിപക്ഷ അഭിപ്രായത്തിലൂടെയുമാണ് തീരുമാനങ്ങൾ എടുത്തത്, ഇത് ജനാധിപത്യ മൂല്യങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു.
      • സംഘത്തിൽ ചേരുമ്പോൾ വ്യക്തിഗത പേര്, ജാതി, പദവി, കുടുംബം എന്നിവ നഷ്ടപ്പെടുകയും സമുദ്രത്തോട് ഒന്നായി മാറുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ബുദ്ധൻ പഠിപ്പിച്ചു.
    • പിളർപ്പ്: പിന്നീട് മഹായനയും ഹീനയാനയും ആയി പിരിഞ്ഞു; മഹായന അനുയായികൾ ബുദ്ധനെ ദൈവമായി ആരാധിച്ചു.
    • സംഭാവനകൾ: ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിന് നിരവധി സംഭാവനകൾ നൽകി; സംഘത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ജനാധിപത്യവും മൂല്യങ്ങളും വളർത്തി.
    • വ്യാപനം: ബുദ്ധമതം ശ്രീലങ്ക, ചൈന, ജപ്പാൻ, ബർമ്മ, മ്യാൻമർ, ടിബറ്റ്, അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ, തെക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് വ്യാപിച്ചു, ഇത് പുരാതന ലോകത്തെ ഇന്ത്യയെ അംഗീകരിക്കാൻ ഇടയാക്കി.
    • കേരളവും ബുദ്ധമതവും: ബുദ്ധമത വിശ്വാസങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു; മണിമേഖല നായിക ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചു; ബുദ്ധ പ്രതിമകളും അവശിഷ്ടങ്ങളും കണ്ടെത്തി; ചില മലയാളം വാക്കുകൾ/സ്ഥലനാമങ്ങൾ ബുദ്ധമത സ്വാധീനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
  • ഭൗതികവാദം (Materialism)
    • ആറാം നൂറ്റാണ്ട് BCE-യിൽ രൂപപ്പെട്ട നിരവധി ചിന്താധാരകളിൽ ഒന്ന്.
    • അജിത കേശകംബലിൻ ആയിരുന്നു അതിന്റെ പ്രചാരകൻ, ബുദ്ധന്റെ സമകാലികനായിരുന്നു.
    • തത്വചിന്ത: എല്ലാ മതപരമായ ആചാരങ്ങളും അർത്ഥരഹിതമാണെന്ന് ഭൗതികവാദികൾ വിശ്വസിച്ചു; 'ഇഹലോകം' (ഈ ലോകം) 'പരലോകം' (മറ്റേ ലോകം) എന്നിവയില്ല; മനുഷ്യ ശരീരം നാല് മൂലകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമാണ്, മരിക്കുമ്പോൾ അവ ഭൂമിയിലേക്ക് തിരികെ ലയിക്കുന്നു.
  • ജനപദങ്ങളും മഹാജനപദങ്ങളും: ആദ്യകാല രാജ്യങ്ങളുടെ ഉദയം
    • ജനപദം: 'ജനങ്ങളെ പാർപ്പിച്ച സ്ഥലം'.
      • കൃഷിയിടങ്ങൾക്കും വാസസ്ഥലങ്ങൾക്കുമായി വനങ്ങൾ വെട്ടിത്തെളിച്ച് സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടപ്പോൾ ഇത് രൂപപ്പെട്ടു.
      • പിൽക്കാല വേദങ്ങളിൽ വിവിധ ജനപദങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.
    • മഹാജനപദങ്ങൾ:
      • വേദകാലഘട്ടത്തിൽ ഗോത്ര സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥ ('ജന') നിലനിന്നിരുന്നു.
      • വ്യാപകമായ കൃഷി ഗോത്രവർഗ്ഗ സമൂഹങ്ങളെ സ്ഥിരമായി പാർപ്പിക്കാൻ ഇടയാക്കി, ഇത് ജനപദങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്തി.
      • ജനപദങ്ങളിലെ കാർഷിക ഉൽപ്പാദനം വ്യാപാരത്തെയും നഗരങ്ങളുടെ വികാസത്തെയും പോഷിപ്പിച്ചു, ഇത് നിർമ്മാണ കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി.
      • വൈവിധ്യമാർന്ന സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നിയമങ്ങൾ ആവശ്യമായിരുന്നു, ഇത് ഗോത്ര ഭരണത്തിന്റെ തിരോധാനത്തിന് കാരണമായി.
      • കൃഷിയുമായുള്ള ബന്ധവും മണ്ണുമായുള്ള ബന്ധവും 'സ്വന്തം ഭൂമി' എന്ന ആശയത്തിനും രാജ്യ രൂപീകരണത്തിനും കാരണമായി.
      • ബുദ്ധമത ഗ്രന്ഥമായ അങ്കുത്തരനികായ ഇത്തരത്തിലുള്ള 16 രാഷ്ട്രീയ സ്ഥാപനങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയുന്നു, ഇവ മഹാജനപദങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെട്ടു.
      • ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ മാറ്റങ്ങളെ 'രണ്ടാം നഗരവൽക്കരണം' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു.
      • നഗരങ്ങൾക്ക് ഉദാഹരണങ്ങൾ (ദീഘ നികായ): ചമ്പ, രാജഗൃഹ, ശ്രാവസ്തി, സാകേത, കൗശാംബി, വാരണാസി.
    • മഹാജനപദങ്ങളിലെ ഭരണ സംവിധാനം:
      • സമകാലിക കൃതികൾ വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.
      • ഒരു രാജാവ്, ഒരു ഭരണ സംവിധാനം, ഒരു സ്ഥിരം സൈന്യം എന്നിവ വികസിച്ചു.
      • നികുതികൾ: 'ബലി' (പാലി ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ) 'ഭാഗ' എന്നിവ നികുതികളുടെ തരങ്ങളായിരുന്നു, പ്രധാനമായും ധാന്യങ്ങളുടെയും കന്നുകാലികളുടെയും രൂപത്തിലാണ് നൽകിയിരുന്നത്. വനവാസികൾ വന ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നൽകി, കരകൗശല തൊഴിലാളികൾ സേവനങ്ങളായി നൽകി.
      • ഉദ്യോഗസ്ഥർ: ശതപഥബ്രാഹ്മണൻ സേനാനി, പുരോഹിതൻ, ഗ്രാമണി എന്നിവർ രാജാവിനെ സഹായിച്ചിരുന്നതായി പരാമർശിക്കുന്നു.
      • മഹാജനപദങ്ങൾക്ക് കോട്ടകളും തലസ്ഥാന നഗരങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു (ഉദാ: കൗശാംബിയിലെ മതിൽ).
  • മഗധയുടെ ഉയർച്ച
    • 16 മഹാജനപദങ്ങൾക്കിടയിലെ നിരന്തരമായ ആധിപത്യ യുദ്ധങ്ങൾ കാരണം മഗധ ഒരു പ്രബല ശക്തിയായി ഉയർന്നുവന്നു.
    • വളർച്ചയ്ക്കുള്ള കാരണങ്ങൾ (ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ സവിശേഷതകൾ):
      • നല്ല മഴ ലഭിക്കുന്ന ഫലഭൂയിഷ്ഠമായ പ്രദേശം.
      • ഇരുമ്പയിരിന്റെ വലിയ നിക്ഷേപങ്ങൾ, ഉപകരണങ്ങൾക്കും ആയുധങ്ങൾക്കും വസ്തുക്കൾ നൽകി.
      • വനങ്ങളിൽ ആനകളുടെ സമൃദ്ധി, യുദ്ധത്തിന് നിർണ്ണായകമായിരുന്നു.
      • ഗംഗയും അതിന്റെ പോഷകനദികളും സാധനങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ കൊണ്ടുപോകാൻ സഹായിച്ചു.
    • ഭരണാധികാരികൾ: ബിംബിസാരനും അജാതശത്രുവും പ്രധാന ഭരണാധികാരികളായിരുന്നു.
    • രാജവംശങ്ങൾ: ഹര്യങ്ക രാജവംശം (ബിംബിസാരൻ, അജാതശത്രു), ശിശുനാഗ രാജവംശം (ശിശുനാഗൻ), നന്ദ രാജവംശം (മഹാപദ്മനന്ദ).
  • മഗധയിൽ നിന്ന് മൗര്യ രാജ്യത്തിലേക്ക്
    • അവസാന നന്ദ ഭരണാധികാരിയായ ധനാനന്ദനെ തോൽപ്പിച്ച് ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ 321 BCE-ൽ മൗര്യ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു.
    • ചരിത്ര സ്രോതസ്സുകൾ:
      • മെഗസ്തനീസിന്റെ പാടലീപുത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം: മതിലും 64 കവാടങ്ങളും നിരവധി ഗോപുരങ്ങളുമുള്ള വലിയതും മനോഹരവുമായ നഗരം; മരം കൊണ്ടും മണ്ണ് കൊണ്ടും നിർമ്മിച്ച രണ്ടോ മൂന്നോ നിലകളുള്ള വീടുകൾ, മരം കൊണ്ടുള്ള രാജകൊട്ടാരം.
      • കൗടില്യന്റെ അർത്ഥശാസ്ത്രം: പ്രധാനപ്പെട്ട ചരിത്രരേഖ, ആർ. ശ്യാമശാസ്ത്രി കണ്ടെത്തിയ കയ്യെഴുത്തുപ്രതി.
      • സപ്താംഗ സിദ്ധാന്തം (അർത്ഥശാസ്ത്രം): ഒരു രാജ്യം ഏഴ് ഘടകങ്ങളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു: സ്വാമി (രാജാവ്), അമാത്യ (മന്ത്രിമാർ), ജനപദം (ഭൂമിയും ജനങ്ങളും), ദുർഗ്ഗ (കോട്ട), കോശം (ഖജനാവ്), ദണ്ഡം (നീതി), മിത്രം (സൗഹൃദ രാജ്യങ്ങൾ).
      • അശോക ചക്രവർത്തിയുടെ ലിഖിതങ്ങളും നാണയങ്ങളും.
  • മൗര്യ ഭരണം
    • അശോക ചക്രവർത്തി: ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഭരണാധികാരി.
      • കലിംഗം (ഇപ്പോൾ ഒഡീഷ) കീഴടക്കി, രാജ്യം വികസിപ്പിച്ചു.
      • കലിംഗ യുദ്ധത്തിന് ശേഷം യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ചു, ലിഖിതങ്ങളിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
      • റൂമിന്ദെയ് (ലുംബിനി) ലിഖിതം: ബുദ്ധന്റെ ജന്മസ്ഥലം അശോകൻ സന്ദർശിച്ചതിനെക്കുറിച്ചും ഒരു സ്തൂപം സ്ഥാപിച്ചതിനെക്കുറിച്ചും ലുംബിനിക്ക് നികുതി ഇളവുകൾ നൽകിയതിനെക്കുറിച്ചും പറയുന്നു ('ബലി'യിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കി, വിളവെടുപ്പിന്റെ എട്ടിലൊന്ന് 'ഭാഗ'യായി മാത്രം).
    • ഭരണ സംവിധാനം: സൗകര്യത്തിനായി വിശാലമായ രാജ്യം പ്രവിശ്യകളായി വിഭജിച്ചു.
      • രാജ്യ തലസ്ഥാനം: പാടലീപുത്ര, ചക്രവർത്തിയുടെ നേരിട്ടുള്ള നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു.
      • പ്രവിശ്യാ തലസ്ഥാനങ്ങൾ: തക്ഷശില (വടക്കൻ പ്രവിശ്യ), ഉജ്ജയിനി (പടിഞ്ഞാറൻ പ്രവിശ്യ), സുവർണ്ണഗിരി (തെക്കൻ പ്രവിശ്യ), കലിംഗ തോസലി (കിഴക്കൻ പ്രവിശ്യ).
      • പ്രവിശ്യകൾ ഗവർണർമാരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു.
      • സൈന്യം: കാലാൾപ്പട, കുതിരപ്പട, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, നാവികസേന എന്നിവയുൾപ്പെടെ നന്നായി സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ട സൈന്യം.
      • 30 അംഗ സമിതിയാണ് സൈനിക ഭരണം നടത്തിയത്.
    • അശോകന്റെ ലിഖിതങ്ങൾ:
      • ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലുടനീളം കണ്ടെത്തി.
      • ബ്രാഹ്മി, ഖരോഷ്ടി, അരാമിക് ലിപികളിൽ എഴുതി.
      • 1838-ൽ ജെയിംസ് പ്രിൻസെപ്പാണ് ആദ്യമായി വായിച്ചത്.
      • മിക്കതും രാജാവിനെ 'ദേവാനാംപിയ' (ദൈവങ്ങൾക്ക് പ്രിയങ്കരൻ) എന്ന് പരാമർശിക്കുന്നു; 'അശോക' എന്ന പേര് മസ്കി, ഉദേഗുലം, നിട്ടൂർ ലിഖിതങ്ങളിൽ (കർണാടക) കാണപ്പെടുന്നു.
      • ബ്രാഹ്മി ലിപി മിക്ക ആധുനിക ഇന്ത്യൻ ലിപികളുടെയും (ഹിന്ദി, ബംഗാളി, മലയാളം, തമിഴ്) ഉത്ഭവമാണ്.
    • 'അശോക ധമ്മം' (ധർമ്മം): സമാധാനത്തിനും സഹവർത്തിത്വത്തിനും വേണ്ടി അശോകൻ പ്രചരിപ്പിച്ച ആശയങ്ങൾ.
      • പ്രധാന ആശയങ്ങൾ: മറ്റ് മതങ്ങളോട് സഹിഷ്ണുത പുലർത്തുക, മുതിർന്നവരെയും അധ്യാപകരെയും ബഹുമാനിക്കുക, അടിമകളോടും രോഗികളോടും ദയ കാണിക്കുക.
      • ചരിത്രകാരി റോമില താപ്പർ വിശ്വസിക്കുന്നത് ഒരു വലിയ രാജ്യത്തെയും വൈവിധ്യമാർന്ന സാമൂഹിക ഗ്രൂപ്പുകളെയും ഒരുമിപ്പിച്ച് നിർത്താനുള്ള ശ്രമമായിരുന്നു ഇത് എന്നാണ്.
  • വ്യാപാരത്തിന്റെ വളർച്ച
    • നാണയങ്ങൾ: പഞ്ചുഡ് മാർക്ക്ഡ് നാണയങ്ങൾ (വെള്ളി, ചെമ്പ്) വ്യാപാരത്തിന് ഉപയോഗിച്ചു.
    • ഗതാഗതം: കര, കടൽ, നദികൾ എന്നിവയിലൂടെ സാധനങ്ങൾ നീക്കി.
    • ചരക്കുകൾ: ധാന്യങ്ങൾ, തുണിത്തരങ്ങൾ, ലോഹം എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന ഇനങ്ങൾ.
    • വ്യാപാരികൾ: 'സെത്തിസ്', 'സത്ഥവാഹകർ' എന്നിവ വ്യാപാരികൾക്കുള്ള പദങ്ങളായിരുന്നു.
    • റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം (ആറാം നൂറ്റാണ്ട് CE) പാശ്ചാത്യർ ചൈനക്കാരിൽ നിന്ന് പട്ടുനിർമ്മാണം പഠിച്ചപ്പോൾ വ്യാപാരം കുറഞ്ഞു.
    • ഈ കുറവ് ആഭ്യന്തര വ്യാപാരത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുകയും പ്രധാന നഗരങ്ങളുടെയും കരകൗശലങ്ങളുടെയും തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമാകുകയും ചെയ്തു.
  • ഗ്രീസിലെ രാജ്യ രൂപീകരണം
    • ഇന്ത്യയിലെ സമകാലിക രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾ.
    • നഗര-രാജ്യങ്ങൾ: ഗ്രാമങ്ങൾ സുരക്ഷയ്ക്കും ഭരണത്തിനും വേണ്ടി ഒത്തുചേർന്നു, ഒരു നഗരവും ചുറ്റുപാടുമുള്ള കാർഷിക ഗ്രാമങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
    • കുന്നുകളും പർവതങ്ങളും പ്രകൃതിദത്തമായ അതിരുകൾ നൽകി, ചിലത് ദ്വീപുകളായിരുന്നു.
    • തലസ്ഥാനങ്ങൾ ഉയർന്ന കുന്നുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്തു.
    • പ്രധാന നഗര-രാജ്യങ്ങൾ: ഏഥൻസ്, സ്പാർട്ട, കൊരിന്ത്, തീബ്സ്.
    • ജനാധിപത്യ വഴിയിലെ ഏഥൻസ്:
      • 2500 വർഷം മുമ്പുള്ള ഭരണ സമ്പ്രദായം ആധുനിക ജനാധിപത്യത്തോട് സാമ്യമുള്ളതായിരുന്നു, മറ്റ് നഗര-രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു.
      • പൗരന്മാർ: അടിമകളൊഴികെ 30 വയസ്സിന് മുകളിലുള്ള എല്ലാ പുരുഷന്മാരും.
      • തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാൻ പൗരന്മാരുടെ ഒരു സമിതി വർഷത്തിൽ നാല് തവണ യോഗം ചേർന്നു.
      • സ്ത്രീകൾ, കരകൗശല തൊഴിലാളികൾ, വിദേശ വ്യാപാരികൾ എന്നിവരെ പൗരന്മാരായി കണക്കാക്കിയിരുന്നില്ല.
      • മെഡിറ്ററേനിയൻ പ്രദേശത്തെ വ്യാപാരം കാരണം സമ്പന്നമായ നഗര-രാജ്യം.
      • കപ്പൽ നിർമ്മാണത്തിലും കടൽയാത്രയിലും വൈദഗ്ധ്യമുള്ളവർ, ഇത് പുതിയ ആശയങ്ങളെയും ചിന്തകരെയും (സോഫിസ്റ്റുകൾ) ആകർഷിച്ചു.
      • "ചരിത്രത്തിന്റെ പിതാവ്" എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഹെറോഡോട്ടസ് ഏഥൻസിലേക്ക് വന്ന അത്തരം ഒരു ചിന്തകനായിരുന്നു.

അധ്യായം 3: ഭൂമി ദാനങ്ങളും ഇന്ത്യൻ സമൂഹവും

  • ഭൂമി ദാനങ്ങൾ: ഒരു ചരിത്രപരമായ ആചാരം
    • വകടാക രാജാവ് വിന്ധ്യശക്തി രണ്ടാമന്റെ (355-400 CE) ഒരു ഉത്തരവ് ബ്രാഹ്മണർക്ക് പ്രത്യേക അവകാശങ്ങളോടെ ഭൂമി കൈമാറ്റം ചെയ്യുന്നതിനെക്കുറിച്ച് വിശദമാക്കുന്നു, ഇത് 'ഭൂമി ദാനങ്ങൾ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
    • ദാനങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശ്യം: വിജയം, ദീർഘായുസ്സ്, ക്ഷേമം, സമാധാനം എന്നിവ നേടാൻ.
    • ദാനം ചെയ്ത ഭൂമിക്ക് ഇളവുകൾ: ഭരണം വ്യത്യസ്തം, ഉപ്പ്/മദ്യം ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കരുത്, ഖജനാവിലേക്ക് പണമോ ധാന്യങ്ങളോ നൽകേണ്ടതില്ല, കരി/ആനച്ചമയം എന്നിവയ്ക്ക് ബാധ്യതയില്ല, പോലീസിന് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയില്ല, കട്ടിലോ അടുപ്പോ നൽകേണ്ടതില്ല, ഒളിപ്പിച്ചുവെച്ച നിധികളിൽ അവകാശം, ഭൂമി വേലി കെട്ടാനും ഉയർത്താനുമുള്ള അവകാശം, വലിയ ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാനുള്ള അവകാശം.
    • ബുദ്ധമത കൃതികളിൽ പരാമർശിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, മൗര്യാനന്തര കാലഘട്ടത്തിൽ ഇത് വ്യാപകമാവുകയും ദൂരവ്യാപകമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു.
  • ഭൂമി ദാനങ്ങളുടെ വ്യാപനം
    • സാതവാഹനർ (ഡെക്കാൻ പ്രദേശം) പ്രബലരായ ബ്രാഹ്മണരെ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ഈ ആചാരം ആരംഭിച്ചു.
    • ഗുപ്തരുടെ കീഴിൽ (നാലാം-ആറാം നൂറ്റാണ്ട് CE) ഇത് വ്യാപകമായി.
    • ഭൂമി ദാനങ്ങളിലെ വ്യത്യാസങ്ങൾ:
      • സാതവാഹനർ ഭൂമിയുടെ വിഭവങ്ങൾക്കുള്ള അവകാശം മാത്രം നൽകി.
      • ഗുപ്തർ ഭൂമിയുടെ വിഭവങ്ങളുടെയും അവിടെ താമസിക്കുന്ന ആളുകളുടെയും അവകാശങ്ങൾ കൈമാറി.
    • ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിൽ ഭൂമി ദാനങ്ങൾ കാരണം വന്ന മാറ്റങ്ങൾ:
      • ദാനം ചെയ്ത ഭൂമിയിന്മേലുള്ള രാജാവിന്റെ അധികാരം ക്രമേണ കുറഞ്ഞു.
      • നികുതി പിരിക്കാനും നീതി നടപ്പിലാക്കാനുമുള്ള അവകാശം ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥാവകാശത്തോടൊപ്പം കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
      • ദാനം ലഭിച്ചവർക്ക് ഭൂമി വീണ്ടും ദാനം ചെയ്യാനുള്ള അവകാശം ലഭിച്ചു.
      • രാജാക്കന്മാരും പ്രഭുക്കന്മാരും പണത്തിന് പകരം ഭൂമി ദാനങ്ങളായി പ്രതിഫലം നൽകാൻ തുടങ്ങി.
      • തുടക്കത്തിൽ കൂടുതലും ബ്രാഹ്മണർക്ക് ആയിരുന്നു, പിന്നീട് മറ്റ് വിഭാഗങ്ങൾക്കും ദാനങ്ങൾ ലഭിച്ചു.
  • ഗുപ്ത രാജാക്കന്മാർ
    • സ്ഥാപകൻ: ശ്രീഗുപ്തൻ.
    • മറ്റ് പ്രധാന രാജാക്കന്മാർ: ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ, സമുദ്രഗുപ്തൻ, ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ, കുമാരഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ, സ്കന്ദഗുപ്തൻ.
    • സമുദ്രഗുപ്തൻ: ഏറ്റവും ശക്തനായ ഭരണാധികാരി, നേപ്പാൾ മുതൽ തമിഴ്നാട് വരെ വിജയങ്ങൾ നേടി, പ്രയാഗ പ്രശസ്തിയിൽ (ഹരിസേനൻ രചിച്ചത്) പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടു.
    • രാജാവിനെ ദേവന്മാർക്ക് തുല്യനായി കണക്കാക്കി (ഉദാ: കുബേരൻ, വരുണൻ, ഇന്ദ്രൻ, അന്തകൻ).
  • ഇന്ത്യൻ ഫ്യൂഡലിസം (സാമന്ത സമ്പ്രദായം)
    • വ്യാപകമായ ഭൂമി ദാനങ്ങൾ ശക്തമായ ഭൂവുടമ വിഭാഗത്തിന് കാരണമായി.
    • ഭൂമിയിൽ ജോലി ചെയ്തിരുന്നവർ ഭൂവുടമകളുടെ അവകാശരഹിത ആശ്രിതരായി മാറി.
    • കർഷകർ, കാർഷിക തൊഴിലാളികൾ, അടിമകൾ എന്നിവർ ഭൂമിയിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടു, അതേ മണ്ണിൽ ജീവിക്കുകയും മരിക്കുകയും ചെയ്തു.
    • അവർ യജമാനന്മാർക്ക് വേണ്ടി അധ്വാനിക്കുകയും നികുതികൾക്ക് പുറമെ ഉയർന്ന വിഭാഗത്തിന് സൗജന്യ സേവനങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്തു.
    • ഈ സമ്പ്രദായത്തെ 'ഇന്ത്യൻ ഫ്യൂഡലിസം' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
  • ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിലെ കൃഷി
    • കൃഷിയിൽ ശ്രദ്ധേയമായ പുരോഗതി.
    • കൃഷിയുടെ വ്യാപനത്തെ സഹായിച്ച ഘടകങ്ങൾ:
      • കൃഷി ചെയ്യപ്പെടാത്ത പ്രദേശങ്ങൾ അനുയോജ്യമാക്കി.
      • കാർഷിക സാങ്കേതികവിദ്യയെയും കാലാവസ്ഥയെയും കുറിച്ചുള്ള ബ്രാഹ്മണരുടെ അറിവ്.
      • വിവിധ ജലസേചന സൗകര്യങ്ങൾ.
    • ജലസേചന രീതികൾ: കനാലുകൾ, കിണറുകളിൽ നിന്ന് കൃഷിയിടങ്ങളിലേക്ക് വെള്ളം എത്തിക്കൽ, മഴവെള്ള സംഭരണം, അണക്കെട്ടുകൾ (ഗുജറാത്തിലെ സുദർശന തടാകം സ്കന്ദഗുപ്തൻ പുനർനിർമ്മിച്ചു), കുളങ്ങൾ/ജലസംഭരണികൾ, ഘടീയന്ത്രം (അരഘട്ട - വെള്ളം വലിച്ചെടുക്കാൻ ചക്രത്തിൽ ഘടിപ്പിച്ച പാത്രങ്ങൾ).
  • കരകൗശലവും വ്യാപാരവും
    • കൃഷിയുടെ വികാസം കാർഷികേതര പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായി.
    • സാഹിത്യ കൃതികളും പുരാവസ്തുക്കളും കരകൗശലങ്ങളെക്കുറിച്ച് വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നു.
    • പുരാവസ്തുക്കളും കരകൗശലങ്ങളും:
      • സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, വിലയേറിയ കല്ലുകൾ എന്നിവകൊണ്ടുള്ള ആഭരണങ്ങൾ -> സ്വർണ്ണപ്പണിക്കാർ, ആഭരണ വ്യാപാരികൾ.
      • ചില്ലുപാത്രങ്ങൾ -> ചില്ലുപണിക്കാർ.
      • പട്ട്, പരുത്തി വസ്ത്രങ്ങൾ -> നെയ്ത്തുകാർ.
      • ദന്തത്തിലെ ശിൽപ്പങ്ങൾ -> ദന്ത കൊത്തുപണിക്കാർ.
    • ഗിൽഡുകൾ (ശ്രേണികൾ): കരകൗശല തൊഴിലാളികളും വ്യാപാരികളും സംഘടനകൾ രൂപീകരിച്ചു.
      • ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ: അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ ശേഖരിക്കുക, ഉൽപ്പാദനം നിയന്ത്രിക്കുക, പൂർത്തിയാക്കിയ സാധനങ്ങൾ വിപണനം ചെയ്യുക.
      • സർക്കാരുകൾ ഗിൽഡുകളെ ബഹുമാനിച്ചു, അവ തങ്ങളുടെ നിയമങ്ങൾ പാലിക്കേണ്ടിയിരുന്നു.
  • വ്യാപാരവും വാണിജ്യവും
    • കരകൗശല ഉൽപ്പന്നങ്ങളായിരുന്നു പ്രധാന വ്യാപാര വസ്തുക്കൾ.
    • വൻതോതിൽ നിർമ്മിച്ച തുണിത്തരങ്ങൾ (മസ്ലിൻ, കാലിക്കോ, ലിനൻ) പ്രധാന വ്യാപാര ഉൽപ്പന്നങ്ങളായിരുന്നു.
    • ബാഹ്യ വ്യാപാര ബന്ധങ്ങൾ: പശ്ചിമേഷ്യ, മധ്യേഷ്യ, തെക്ക് കിഴക്കൻ ഏഷ്യ, റോം.
    • പുതിയ വ്യാപാര പാതകൾ വികസിച്ചു.
    • വ്യാപാരികൾ: 'നഗരശ്രേഷ്ഠിൻ', 'സാർത്ഥവാഹൻ' എന്നിവ വ്യാപാരികൾക്കുള്ള പദങ്ങളായിരുന്നു.
      • നഗരശ്രേഷ്ഠിൻ: സമ്പന്നരായ വ്യാപാരികൾക്ക് ഭരണത്തിൽ പങ്കുണ്ടായിരുന്നു, വ്യാപാരി ഗിൽഡുകളിലെ പ്രമുഖ അംഗങ്ങളായിരുന്നു.
    • പ്രധാന വ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങൾ: കനൗജ്, ശ്രാവസ്തി, കൗശാംബി, ഉജ്ജയിനി, മഥുര.
    • ഗുപ്ത നാണയങ്ങൾ: സ്വർണ്ണം, വെള്ളി, ചെമ്പ് നാണയങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്നു.
    • വ്യാപാരത്തിന്റെ തകർച്ച:
      • ആറാം നൂറ്റാണ്ടോടെ റോമൻ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് ശേഷം ഇന്ത്യയുടെ വിദേശ വ്യാപാരം കുറഞ്ഞു.
      • പാശ്ചാത്യർ ചൈനക്കാരിൽ നിന്ന് പട്ടുനിർമ്മാണം പഠിച്ചു, ഇത് ഇന്ത്യയിൽ നിന്നുള്ള ആവശ്യം കുറച്ചു.
      • വിദേശ വ്യാപാരത്തിലെ കുറവ് ആഭ്യന്തര വ്യാപാരത്തെ പ്രതികൂലമായി ബാധിച്ചു.
      • വ്യാപാരത്തിനായി കരകൗശല തൊഴിലാളികളുടെയും ശിൽപ്പികളുടെയും നീക്കത്തിൽ കുറവുണ്ടായി.
      • വ്യാപാരത്തിലെ മാന്ദ്യം, കരകൗശലങ്ങളുടെ പൊതുവായ തകർച്ച, ഗ്രാമീണവൽക്കരണം എന്നിവ നിരവധി പ്രധാന നഗരങ്ങളുടെ തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായി.
      • ഫാ-ഹിയൻ (അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട്) വലിയ നഗരങ്ങളായി രേഖപ്പെടുത്തിയവയെ ഹ്യൂൻ സാങ് (ഏഴാം നൂറ്റാണ്ട്) ഗ്രാമങ്ങളായി വിശേഷിപ്പിച്ചു.
  • സാമൂഹിക ജീവിതം
    • പുതിയ തൊഴിൽ ഗ്രൂപ്പുകളും ജനങ്ങളും സമൂഹത്തിൽ ഉപവിഭാഗങ്ങൾക്ക് കാരണമായി.
    • നിലവിലുള്ള വർണ്ണ സമ്പ്രദായത്തിന് എല്ലാ പുതിയ ഗ്രൂപ്പുകളെയും ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, അതിനാൽ ഓരോന്നും പുതിയ 'ജാതി' അല്ലെങ്കിൽ 'ഉപജാതി' ആയി മാറി.
    • ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിന് പുറത്ത് നിന്നുള്ളവരും വനവാസികളും ('നിഷാദർ'), അന്തർജാതി വിവാഹങ്ങളിലെ കുട്ടികളും പുതിയ 'ജാതികൾ' രൂപപ്പെടുത്തി.
    • ഇത് ജാതിവ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കി.
    • ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ എന്നിവരുടെ സ്ഥാനം മാറ്റമില്ലാതെ തുടർന്നു.
    • ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ഹ്യൂൻ സാങ് (ഏഴാം നൂറ്റാണ്ട്) ശൂദ്രരെ കർഷകരായി വിശേഷിപ്പിച്ചു, ഒരു കാർഷിക സമൂഹത്തിൽ അവരുടെ സാമൂഹിക പദവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
    • അന്ത്യജർ: ചതുർവർണ്ണ സമ്പ്രദായത്തിന് പുറത്തുള്ളവർ, 'അസ്പൃശ്യർ' ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു.
      • അന്ത്യജരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവർ: ശ്മശാനം സൂക്ഷിപ്പുകാർ ('ചണ്ഡാലർ') മൃഗത്തോൽ സംസ്കരിക്കുന്നവർ ('ചർമ്മകാരർ').
      • ചണ്ഡാലരെക്കുറിച്ചുള്ള ഫാ-ഹിയന്റെ വിവരണം: നഗരങ്ങളിലോ കമ്പോളങ്ങളിലോ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഉയർന്ന ജാതിക്കാരെ വഴിമാറാൻ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകാൻ ഒരു മരപ്പലകയിൽ അടിക്കേണ്ടിയിരുന്നു.
    • വിവാഹങ്ങൾ:
      • അർത്ഥശാസ്ത്രം അന്തർജാതി വിവാഹങ്ങളെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നു.
      • 'അനുലോമ' വിവാഹം: വരൻ ഉയർന്ന ജാതിയിൽ നിന്ന്, വധു താഴ്ന്ന ജാതിയിൽ നിന്ന്.
      • 'പ്രതിലോമ' വിവാഹം: വധു ഉയർന്ന ജാതിയിൽ നിന്ന്, വരൻ താഴ്ന്ന ജാതിയിൽ നിന്ന്.
  • സ്ത്രീകളുടെ സ്ഥാനം
    • പൊതുവെ സമൂഹത്തിൽ താഴ്ന്ന സ്ഥാനമായിരുന്നു.
    • രാജ്ഞിമാർ മുതൽ താഴ്ന്ന വിഭാഗങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ വരെ പുരുഷന്മാർക്ക് വിധേയരായിരിക്കാൻ പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
    • ഉന്നതകുല സ്ത്രീകളും ഉയർന്ന സ്ഥാനം ആസ്വദിച്ചിരുന്നില്ല.
    • ബ്രാഹ്മണ സ്ത്രീകളും ഭൂമി ദാനങ്ങൾ ലഭിച്ചതിന് തെളിവില്ല.
    • എന്നിരുന്നാലും, വകടാക രാജവംശത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ഉയർന്ന ബഹുമാനം ലഭിച്ചിരുന്നു.
  • സംസ്ഥാനം: കേന്ദ്ര അധികാരവും പ്രാദേശിക ശക്തിയും
    • രാജാവിന്റെ അധികാരങ്ങളും ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും (ഗുപ്ത കാലഘട്ടം):
      • ദൈവത്തിന് തുല്യനായി കണക്കാക്കി.
      • വിപുലമായ അധികാരങ്ങൾ, എന്നാൽ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
      • ആക്രമണങ്ങളിൽ നിന്ന് രാജ്യത്തെ പ്രതിരോധിക്കുക.
      • ധർമ്മങ്ങൾ (ബ്രാഹ്മണർ, ജൈന സന്യാസിമാർ) ദുർബല വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവരെ സംരക്ഷിക്കുക.
      • നീതി നടപ്പിലാക്കുക.
    • ഭരണം:
      • കീഴടക്കിയ ഭരണാധികാരികളെ 'സാമന്തന്മാരായി' തുടരാൻ ഗുപ്തർ അനുവദിച്ചു, അവർക്ക് തങ്ങളുടെ പ്രദേശങ്ങളിൽ സ്വയംഭരണം നൽകി, ഭരണത്തിലോ പിന്തുടർച്ചയിലോ ഇടപെട്ടില്ല.
      • നേരിട്ടുള്ള ഭരണത്തിന് കീഴിലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ വിപുലമായ ഭരണ സംവിധാനം വികസിപ്പിച്ചു.
    • ഗ്രാമ ഭരണം:
      • തലവൻ: 'ഗ്രാമപതി' അല്ലെങ്കിൽ 'ഗ്രാമാധ്യക്ഷ'.
      • തർക്കങ്ങൾ 'ഗ്രാമവൃദ്ധർ' (മുതിർന്നവരുടെ സംഘം) തീർപ്പാക്കി.
      • ഭൂരിപക്ഷം ഗ്രാമീണരും കർഷകരായിരുന്നു, മരപ്പണിക്കാർ, നെയ്ത്തുകാർ, കന്നുകാലികളെ വളർത്തുന്നവർ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
      • അവരുടെ സമൂഹങ്ങൾക്ക് ഗ്രാമഭരണത്തിൽ പ്രാതിനിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു.
  • കലയും സാഹിത്യവും
    • സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ വികാസങ്ങൾക്കൊപ്പം തഴച്ചുവളർന്നു.
    • വാസ്തുവിദ്യ:
      • കല്ലും ഇഷ്ടികയും ഉപയോഗിച്ച് നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.
      • സവിശേഷതകൾ: ശിൽപ്പങ്ങൾ, ഘടനാപരമായ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ നിർമ്മാണം.
      • ഉദാഹരണങ്ങൾ: ദശാവതാര ക്ഷേത്രം (ദേവഗഡ്), തിഗാവയിലെ വിഷ്ണു ക്ഷേത്രം.
    • പ്രശസ്തികൾ: ഭരണാധികാരികൾ തങ്ങളുടെ നേട്ടങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കാൻ സ്ഥാപിച്ച ശിലാ ലിഖിതങ്ങൾ.
      • ജുനാഗഡ് പ്രശസ്തി (രുദ്രദാമൻ ഒന്നാമൻ, രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ട് CE) ഏറ്റവും പഴയതാണ്.
      • രാജാവിനെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിജയങ്ങളെയും പ്രശംസിക്കുന്നു.
      • പ്രയാഗ പ്രശസ്തി (സമുദ്രഗുപ്തനുവേണ്ടി ഹരിസേനൻ) സൈനിക വിജയങ്ങളെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
      • ചരിത്ര സ്രോതസ്സുകളായി സഹായകരം, എങ്കിലും അതിശയോക്തിപരമായിരിക്കാം.
    • സാഹിത്യം (സംസ്കൃതം): രാജകീയ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു; സംസ്കൃതം ഭരണത്തിന്റെ ഭാഷയായിരുന്നു.
      • ജൈനരും ബുദ്ധമതക്കാരും പോലും സംസ്കൃതത്തിൽ എഴുതാൻ തുടങ്ങി.
      • രാമായണം, മഹാഭാരതം, മിക്ക പുരാണങ്ങളും എഴുതപ്പെടുകയോ നിലവിലുള്ള രൂപത്തിലേക്ക് മാറ്റുകയോ ചെയ്തു.
      • പ്രശസ്ത എഴുത്തുകാരും കൃതികളും:
        • കാളിദാസൻ: അഭിജ്ഞാനശാകുന്തളം (നാടകം), കുമാരസംഭവം (കാവ്യം).
        • ശൂദ്രകൻ: മൃച്ഛകടികം (നാടകം).
        • ഭാസൻ: സ്വപ്നവാസവദത്തം (നാടകം).
        • ഭർതൃഹരി: ത്രികാണ്ഡി (വ്യാകരണം).
        • അമരസിംഹൻ: അമരകോശം (നിഘണ്ടു).
      • സംസ്കൃത നാടകങ്ങളിൽ, ഉയർന്ന ജാതിയിലെ പുരുഷ കഥാപാത്രങ്ങൾ മാത്രമേ സംസ്കൃതം സംസാരിച്ചുള്ളൂ; സ്ത്രീകളും താഴ്ന്ന ജാതിയിലെ പുരുഷ കഥാപാത്രങ്ങളും പ്രാകൃതം ഉപയോഗിച്ചു.
    • താത്വിക ചിന്ത: പരസ്പര സംവാദങ്ങളിലൂടെ ഇന്ത്യൻ താത്വിക ചിന്തകൾ രൂപീകരിച്ചു.
      • സാംഖ്യ (കപിലൻ), യോഗ (പതഞ്ജലി), ന്യായ (ഗൗതമൻ), വൈശേഷിക (കണാദൻ), വേദാന്തം (ബാദരായണൻ), മീമാംസ (ജൈമിനി).
    • ചിത്രങ്ങൾ: അജന്താ ഗുഹകളിലെ (മഹാരാഷ്ട്ര) ലോകപ്രശസ്ത ചിത്രങ്ങൾ ഗുപ്ത കാലഘട്ടത്തിൽ പെടുന്നു.
      • രാജകീയ ജീവിതം, രാജസഭ, സ്വർഗ്ഗീയ ജീവികൾ, രാമായണ/മഹാഭാരത രംഗങ്ങൾ എന്നിവ ചിത്രീകരിക്കുന്നു.
      • പ്രകൃതിദത്ത നിറങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു, നൂറ്റാണ്ടുകളായി മനോഹരമായി നിലനിൽക്കുന്നു.
  • ലോഹശാസ്ത്രം
    • മെഹ്റൗളിയിലെ (ഡൽഹിക്കടുത്ത്, നാലാം നൂറ്റാണ്ട് CE) ഇരുമ്പ് തൂൺ സാങ്കേതിക കഴിവുകൾക്ക് മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്, നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷവും തുരുമ്പെടുക്കാതെ നിൽക്കുന്നു.
  • ശാസ്ത്രം
    • ജ്യോതിശാസ്ത്രം, ഗണിതശാസ്ത്രം, വൈദ്യശാസ്ത്രം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പുസ്തകങ്ങൾ എഴുതി.
    • പ്രധാന കൃതികൾ: ബൃഹത്സംഹിത (വരാഹമിഹിരൻ), ആര്യഭടീയം (ആര്യഭടൻ), അമരകോശം (അമരസിംഹൻ).
  • ദക്ഷിണേന്ത്യ (ഗുപ്താനന്തര കാലഘട്ടം)
    • വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ബ്രാഹ്മണർ കുടിയേറിയത് കാരണം ആറാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഭൂമി ദാന ആചാരം ദക്ഷിണേന്ത്യയിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.
    • പല്ലവരും പാണ്ഡ്യരും പ്രധാന രാജവംശങ്ങളായിരുന്നു, ബ്രാഹ്മണർക്കും ക്ഷേത്രങ്ങൾക്കും ഭൂമി ദാനം ചെയ്തു.
    • ബ്രാഹ്മണർക്ക് സമൂഹത്തിലും സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയിലും ഉയർന്ന സ്ഥാനം ലഭിച്ചു.
    • സാമ്പത്തിക മാറ്റങ്ങൾ:
      • ബ്രാഹ്മണർക്ക് ഭൂമി ദാനം ചെയ്തത് കാർഷിക വികസനത്തിന് കാരണമായി.
      • ബ്രാഹ്മണരുടെ കാർഷിക സാങ്കേതികവിദ്യയെയും കാലാവസ്ഥയെയും കുറിച്ചുള്ള അറിവ് വ്യാപനത്തിന് സഹായിച്ചു.
      • അണക്കെട്ടുകൾ നിർമ്മിച്ചും ജലസേചനം പരിപാലിച്ചും രാജാക്കന്മാരും പ്രാദേശിക സ്ഥാപനങ്ങളും കൃഷിയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു.
      • വ്യാപാരത്തിന്റെയും വിവിധ കരകൗശലങ്ങളുടെയും വളർച്ച.
      • ക്ഷേത്രങ്ങൾ: സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രങ്ങളായി മാറി.
      • തുറമുഖങ്ങൾ: പല്ലവന്മാരുടെ കീഴിൽ മഹാബലിപുരം തിരക്കേറിയ ഒരു തുറമുഖമായിരുന്നു.
      • വ്യാപാരി ഗിൽഡുകൾ: വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ 'ശ്രേണികൾ', ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ 'വാണിക' സമൂഹങ്ങൾ എന്ന് വിളിക്കപ്പെട്ടു, പ്രത്യേക ഉൽപ്പന്നങ്ങളിൽ വൈദഗ്ധ്യമുള്ളവരായിരുന്നു.
      • കൊർകൈ, മാമല്ലപുരം, കാവേരിപ്പട്ടണം പോലുള്ള തുറമുഖങ്ങളിലൂടെ ചൈനീസ്, അറബ് വ്യാപാരികളുമായി ബാഹ്യ വ്യാപാരം.
    • സാമൂഹിക ജീവിതം:
      • ബ്രഹ്മദേയം (ഒരു കൂട്ടം ബ്രാഹ്മണർക്ക് നൽകിയ ഭൂമി, നികുതിയിൽ നിന്ന് ഒഴിവാക്കിയത്) ഉള്ള ബ്രാഹ്മണർ സമ്പന്നരും പ്രബലരുമായിരുന്നു.
      • അഗ്രഹാരങ്ങൾ: ബ്രാഹ്മണ ഗ്രാമങ്ങൾ.
      • ദേവസ്വം/ദേവദാനം: ദേവനോ ക്ഷേത്രത്തിനോ ദാനം ചെയ്ത ഭൂമി, ട്രസ്റ്റികൾ ഭരിച്ചു.
      • താഴ്ന്ന ജാതിക്കാർ ദുരിതങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; വർണ്ണ സമ്പ്രദായത്തിന് പുറത്തുള്ള വിഭാഗങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു.
      • രാജാക്കന്മാർ ആചാരങ്ങൾ, ആരാധന, ജാതി നിയമങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ഇടപെട്ടില്ല.
      • ഗ്രാമ കോടതികൾ നിലനിന്നിരുന്നു; വിദ്യാഭ്യാസം, നീതി, തർക്കങ്ങൾ എന്നിവ കൂട്ടായ അഭിപ്രായത്തിലൂടെ തീർപ്പാക്കി.
      • ഭക്തി പ്രസ്ഥാനം പോലുള്ള മത പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ ഉയർന്നുവന്നു.
    • കലയും സാഹിത്യവും:
      • മഹേന്ദ്രവർമ്മൻ ഒന്നാമൻ (പല്ലവ രാജാവ്) ഒരു വലിയ സംസ്കൃത പണ്ഡിതനായിരുന്നു, മത്തവിലാസ പ്രഹസനം എഴുതി.
      • ക്ഷേത്രങ്ങളായിരുന്നു പ്രധാന കലാസൃഷ്ടികൾ.
      • പ്രധാന ക്ഷേത്രങ്ങൾ: കാഞ്ചീപുരം, മഹാബലിപുരം, മധുര.
      • ദ്രാവിഡ ശൈലിയിലുള്ള ക്ഷേത്ര നിർമ്മാണം: ദക്ഷിണേന്ത്യയിൽ വികസിച്ചുവന്നു, മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങളായി വികസിച്ചു: പാറയിൽ കൊത്തിയ ക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഏകശിലാ രഥക്ഷേത്രങ്ങൾ, ഘടനാപരമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ.
        • വലിയ മണ്ഡപങ്ങൾ ഒരു പ്രധാന സവിശേഷതയായിരുന്നു.
        • പല്ലവന്മാർ ഇതിന് തുടക്കമിട്ടു, ചോളന്മാർ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചു.
        • പ്രശസ്ത ചോള ക്ഷേത്രങ്ങൾ: മീനാക്ഷി ക്ഷേത്രം (മധുര), ശ്രീരംഗം ക്ഷേത്രം.
        • സവിശേഷതകൾ: 'ശ്രീകോവിൽ' അല്ലെങ്കിൽ 'ഗർഭഗൃഹം' (മുഖ്യ പ്രതിഷ്ഠാ സ്ഥലം), 'വിമാനം' (മുകൾഭാഗം), 'ശിഖരം' (മുകൾഭാഗം), 'പ്രദക്ഷിണപഥം' (ചുറ്റുമുള്ള പാത).
        • വലിയ പ്രവേശന കവാടങ്ങൾ, ഉയരമുള്ള 'ഗോപുരങ്ങൾ' (ഗോപുരങ്ങൾ), കൊത്തിയെടുത്ത ആനകൾ, കുതിരകൾ, വ്യാളിയുടെ മുഖങ്ങൾ, ഇതിഹാസങ്ങളിലെയും പുരാണങ്ങളിലെയും കഥാപാത്രങ്ങൾ.
      • മഹാബലിപുരം (മാമല്ലപുരം): യുനെസ്കോയുടെ പൈതൃക നഗരം.
        • ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ ക്ഷേത്രങ്ങൾ.
        • ഏകശിലാ രഥക്ഷേത്രങ്ങൾ (അഞ്ച് പാണ്ഡവരെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നത്), തീരക്ഷേത്രം.
        • 'അർജ്ജുനന്റെ തപസ്സ്' എന്ന് പേരുള്ള പാറയിൽ കൊത്തിയെടുത്ത രൂപങ്ങൾ പല്ലവ കലയ്ക്ക് ഉദാഹരണമാണ്.

അധ്യായം 4: ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയിലെ അധികാര വിതരണം

  • സ്വതന്ത്ര ഇന്ത്യയുടെ സ്ഥാപനം
    • ഇന്ത്യയ്ക്ക് 1947 ഓഗസ്റ്റ് 15-ന് സ്വാതന്ത്ര്യം ലഭിച്ചു.
    • ജവഹർലാൽ നെഹ്റുവിന്റെ "ട്രൈസ്റ്റ് വിത്ത് ഡെസ്റ്റിനി" പ്രസംഗം ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയോട് ഒരു ജനാധിപത്യ സർക്കാരും ക്ഷേമ വ്യവസ്ഥയും സൃഷ്ടിക്കാൻ അഭ്യർത്ഥിച്ചു, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിൻ കീഴിലെ വിവേചനം, സാമൂഹിക തിന്മകൾ, മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾ എന്നിവ പരിഹരിക്കാൻ.
    • ജനാധിപത്യ ഭരണവും ക്ഷേമരാഷ്ട്രവും ആയിരുന്നു ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയുടെ പ്രധാന വാഗ്ദാനങ്ങൾ.
  • ലക്ഷ്യ പ്രമേയത്തിൽ നിന്ന് ഭരണഘടനയിലേക്ക്
    • ലക്ഷ്യ പ്രമേയം (Objective Resolution): 1946 ഡിസംബർ 13-ന് ജവഹർലാൽ നെഹ്റു ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭയിൽ അവതരിപ്പിച്ചു.
    • പ്രധാന ആദർശങ്ങൾ:
      • ഇന്ത്യയെ ഒരു സ്വതന്ത്ര പരമാധികാര റിപ്പബ്ലിക്കാക്കുകയും അതിന്റെ ഭരണഘടന രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്യുക.
      • മുൻ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ പ്രദേശങ്ങൾ, ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങൾ, മറ്റ് താൽപ്പര്യമുള്ള ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഒരു യൂണിയൻ ആയിരിക്കും ഇന്ത്യ.
      • യൂണിയന്റെ പ്രദേശങ്ങൾ കേന്ദ്ര സർക്കാരിൽ നിക്ഷിപ്തമല്ലാത്ത അധികാരങ്ങളുള്ള സ്വയംഭരണ യൂണിറ്റുകളായിരിക്കും.
      • സ്വതന്ത്ര പരമാധികാര ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാ അധികാരങ്ങളും ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കും.
      • സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ നീതി ഉറപ്പാക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുക.
      • പദവിയിലും അവസരത്തിലും നിയമത്തിനു മുന്നിലും സമത്വം.
      • സംസാര സ്വാതന്ത്ര്യം, അഭിപ്രായ പ്രകടനം, വിശ്വാസം, ആരാധന, തൊഴിൽ, സംഘടന, സമ്മേളനം എന്നിവയ്ക്കുള്ള അടിസ്ഥാന സ്വാതന്ത്ര്യങ്ങൾ, നിയമത്തിനും പൊതു സദാചാരത്തിനും വിധേയമായി.
    • ലക്ഷ്യ പ്രമേയത്തിലെ ആശയങ്ങൾ ഭരണഘടനയുടെ ആമുഖത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
  • ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയുടെ സവിശേഷതകൾ
    • ഡ്രാഫ്റ്റിംഗ് കമ്മിറ്റി (ക്യാബിനറ്റ് മിഷന്റെ ശുപാർശ പ്രകാരം 1946 ഡിസംബർ 6-ന് രൂപീകരിച്ചത്) തയ്യാറാക്കിയത്.
    • രൂപീകരിക്കാൻ 2 വർഷം, 11 മാസം, 17 ദിവസം എടുത്തു (1946 ഡിസംബർ 9 മുതൽ).
    • 1949 നവംബർ 26-ന് അംഗീകരിച്ചു, 1950 ജനുവരി 26-ന് പ്രാബല്യത്തിൽ വന്നു.
    • തുടക്കത്തിൽ 22 ഭാഗങ്ങളിൽ 395 അനുച്ഛേദങ്ങളും 8 പട്ടികകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
    • കാലക്രമേണ മാറ്റങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു ജീവനുള്ള രേഖ.
    • പ്രധാന സവിശേഷതകൾ:
      1. ഏറ്റവും വലിയ എഴുതപ്പെട്ട ഭരണഘടന: വൈവിധ്യവും വിസ്തൃതിയും പരിഗണിച്ച് സമഗ്രവും വിപുലവും (ഏകദേശം 1.5 ദശലക്ഷം വാക്കുകൾ), വിശദമായ ഉള്ളടക്കം.
      2. പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യം: കാര്യനിർവഹണ സമിതിയിലെ അംഗങ്ങൾ നിയമനിർമ്മാണ സമിതിയിൽ നിന്ന് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നു, നിയമനിർമ്മാണ സമിതി കാര്യനിർവഹണ സമിതിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
      3. ജനങ്ങൾക്ക് പരമാധികാരം.
      4. ദൃഢവും വഴക്കമുള്ളതുമായ ഘടന: ചില വ്യവസ്ഥകൾക്ക് ഭേദഗതിക്ക് പ്രത്യേക നടപടിക്രമങ്ങൾ ആവശ്യമാണ്, മറ്റുള്ളവ സാധാരണയായി ഭേദഗതി ചെയ്യാം.
      5. മൗലികാവകാശങ്ങളും മൗലിക കടമകളും: സംസ്ഥാനം ഉറപ്പുനൽകുന്ന അവകാശങ്ങൾ, പൗരന്മാരുടെ ഉത്തരവാദിത്തങ്ങൾ.
      6. സംസ്ഥാന നയത്തിന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശക തത്വങ്ങൾ: സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക വികസനത്തിനുള്ള സംസ്ഥാനത്തിനുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ.
      7. ദ്വിമണ്ഡല നിയമനിർമ്മാണ സമിതി: താഴത്തെ സഭ (ലോക്സഭ) ജനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, മുകളിലെ സഭ (രാജ്യസഭ) സംസ്ഥാനങ്ങളെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു, നിയമനിർമ്മാണത്തിൽ രണ്ടാമതൊരു ചിന്തയ്ക്ക് അവസരം നൽകുന്നു.
      8. ശക്തമായ കേന്ദ്ര സർക്കാരോടുകൂടിയ ഫെഡറലിസം: കേന്ദ്രവും സംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിൽ അധികാര വിഭജനം, എന്നാൽ കേന്ദ്രത്തിന് മുൻതൂക്കമുണ്ട്.
      9. സ്വതന്ത്രവും നിഷ്പക്ഷവുമായ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ: നിയമനിർമ്മാണ സമിതിയുടെയും കാര്യനിർവഹണ സമിതിയുടെയും നിയന്ത്രണത്തിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രമായ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ.
      10. സ്വതന്ത്ര ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങൾ: ജനാധിപത്യ വ്യവസ്ഥയെ വിശാലവും അർത്ഥവത്തുമാക്കാൻ.
  • ഇന്ത്യൻ ഫെഡറലിസം
    • നിർവചനം: ഭരണഘടനയെ അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭരണകൂട അധികാരങ്ങൾ രണ്ട് തട്ടിലുള്ള സർക്കാരുകൾക്കിടയിൽ (കേന്ദ്രവും സംസ്ഥാനവും) വിഭജിക്കുന്ന ഭരണ സംവിധാനം.
    • സ്വീകരിക്കാനുള്ള കാരണങ്ങൾ:
      • അധികാര പങ്കാളിത്തത്തിലൂടെ ജനാധിപത്യം ശക്തിപ്പെടുത്താൻ.
      • പ്രാദേശിക പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കി വൈവിധ്യവും ഐക്യവും നിലനിർത്താൻ, വിഘടനവാദ പ്രവണതകളെ ചെറുക്കാൻ.
      • വിവിധ തട്ടിലുള്ള സർക്കാരുകളെ സംയോജിപ്പിച്ച് സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയും ക്ഷേമവും കൈവരിക്കാൻ.
      • ജനാധിപത്യത്തെ കൂടുതൽ അർത്ഥവത്താക്കുന്നു.
      • സാമൂഹിക, പ്രാദേശിക, ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വൈവിധ്യങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളാനും ഐക്യവും അഖണ്ഡതയും സംരക്ഷിക്കാനും.
    • ഇന്ത്യൻ ഫെഡറലിസത്തിന്റെ സവിശേഷതകൾ (ക്വാസി-ഫെഡറൽ സംവിധാനം):
      • എഴുതപ്പെട്ടതും ദൃഢവുമായ ഭരണഘടന.
      • കേന്ദ്രവും സംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിൽ അധികാര വിഭജനം.
      • സ്വതന്ത്ര നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ.
      • കേന്ദ്രത്തിനും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും പൊതുവായ ഭരണഘടന.
      • ഭരണഘടനയുടെ പരമാധികാരം.
      • ഒറ്റ പൗരത്വം.
      • ഭരണഘടന ഭേദഗതി ചെയ്യുന്നതിൽ കേന്ദ്രത്തിന് മുൻതൂക്കമുണ്ട്.
      • അധികാര വിഭജനത്തിൽ കേന്ദ്രത്തിന് കൂടുതൽ വിഷയങ്ങളും പ്രധാന അധികാരങ്ങളും.
      • ദ്വിമണ്ഡല നിയമനിർമ്മാണ സമിതി.
    • ഭരണഘടനയുടെ ഒന്നാം അനുച്ഛേദം "ഇന്ത്യ അതായത് ഭാരതം, സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഒരു യൂണിയനായിരിക്കും" എന്ന് പറയുന്നു. ഇത് ഇന്ത്യയെ ഒരു ഫെഡറൽ സംസ്ഥാനമായി വ്യക്തമായി പരാമർശിക്കുന്നില്ല.
  • ഏഴാം പട്ടികയിലെ അധികാര വിഭജനം
    • കേന്ദ്ര സർക്കാരും സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളും തമ്മിൽ നിയമനിർമ്മാണ അധികാരങ്ങൾ വിഭജിക്കുന്നു.
    • യൂണിയൻ ലിസ്റ്റ് (Union List): യൂണിയൻ സർക്കാരിന് മാത്രം നിയമനിർമ്മാണം നടത്താൻ കഴിയുന്ന വിഷയങ്ങൾ.
      • തുടക്കത്തിൽ 97 വിഷയങ്ങൾ. ഉദാഹരണങ്ങൾ: വിദേശകാര്യം, പ്രതിരോധം, റെയിൽവേ, ബാങ്കിംഗ്, പൗരത്വം.
    • സംസ്ഥാന ലിസ്റ്റ് (State List): സാധാരണ സാഹചര്യങ്ങളിൽ സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾക്ക് നിയമനിർമ്മാണം നടത്താൻ കഴിയുന്ന വിഷയങ്ങൾ.
      • തുടക്കത്തിൽ 66 വിഷയങ്ങൾ. ഉദാഹരണങ്ങൾ: കൃഷി, ജയിലുകൾ, പോലീസ്, തദ്ദേശ സ്വയംഭരണം.
    • കൺകറന്റ് ലിസ്റ്റ് (Concurrent List): കേന്ദ്ര സർക്കാരിനും സംസ്ഥാന സർക്കാരുകൾക്കും നിയമനിർമ്മാണം നടത്താൻ കഴിയുന്ന വിഷയങ്ങൾ.
      • തുടക്കത്തിൽ 47 വിഷയങ്ങൾ. ഉദാഹരണങ്ങൾ: വിദ്യാഭ്യാസം, വനം, ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾ, വിവാഹം, ജനന-മരണ രജിസ്ട്രേഷൻ.
    • അവശിഷ്ട അധികാരങ്ങൾ (Residuary Powers): മുകളിൽ പറഞ്ഞ ലിസ്റ്റുകളിൽ ഇല്ലാത്ത വിഷയങ്ങൾ; നിയമനിർമ്മാണ അധികാരം കേന്ദ്ര സർക്കാരിൽ നിക്ഷിപ്തമാണ്. ഉദാഹരണം: സൈബർ നിയമങ്ങൾ.
  • അധികാര വിഭജനം (Separation of Powers)
    • ഏകാധിപത്യവും സ്വേച്ഛാധിപത്യവും തടഞ്ഞ് ജനാധിപത്യം ഉറപ്പാക്കാൻ ഭരണകൂട അധികാരം ഏതെങ്കിലും ഒരു ശാഖയിൽ (നിയമനിർമ്മാണ സമിതി, കാര്യനിർവഹണ സമിതി, നീതിന്യായ സമിതി) കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് ഭരണഘടന തടയുന്നു.
    • അധികാരങ്ങൾ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം അടിച്ചമർത്തൽ തടയുക എന്നതാണെന്ന് ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
    • പാർലമെന്ററി ഭരണരീതിയും ഫെഡറൽ ഘടനയും ഈ ചർച്ചകളുടെ ഫലങ്ങളാണ്.
  • നിയമനിർമ്മാണ സമിതി (Legislature)
    • പാർലമെന്റ്: ഇന്ത്യയുടെ നിയമനിർമ്മാണ സമിതി.
      • പ്രധാന ഉത്തരവാദിത്തം: നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുക, അഭിലാഷങ്ങൾ പ്രവചിക്കുക, മാറ്റങ്ങളെ നേരിടുക, ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടുക.
      • ദ്വിമണ്ഡലം: രണ്ട് സഭകൾ (ലോക്സഭയും രാജ്യസഭയും) അടങ്ങിയത്, വലിയതും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ രാജ്യങ്ങളിൽ ജനങ്ങളെയും പ്രദേശങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കാനും ജനാധിപത്യ ചർച്ചകൾ സാധ്യമാക്കാനും ഇത് സാധാരണമാണ്.
      • സംസ്ഥാന നിയമനിർമ്മാണ സഭകൾ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കായി നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്നു.
    • ലോക്സഭ (താഴത്തെ സഭ):
      • ജനങ്ങളാൽ നേരിട്ട് ഭൂരിപക്ഷ സമ്പ്രദായത്തിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്ന അംഗങ്ങൾ.
      • മത്സരിക്കാനുള്ള യോഗ്യത: ഇന്ത്യൻ പൗരൻ, 25 വയസ്സോ അതിൽ കൂടുതലോ.
      • കാലാവധി: 5 വർഷം.
      • പരമാവധി അംഗബലം: 550; നിലവിലെ അംഗബലം: 543 (2023).
      • സർക്കാർ രൂപീകരണം ലോക്സഭയിലെ ഭൂരിപക്ഷത്തെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.
      • സ്പീക്കർ അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നു.
      • രാജ്യസഭയെക്കാൾ കൂടുതൽ അധികാരങ്ങളുണ്ട്; ധനബില്ലുകൾ ഇവിടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
    • രാജ്യസഭ (മുകളിലെ സഭ):
      • ജനസംഖ്യാനുപാതികമായി സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് പ്രാതിനിധ്യം നൽകുന്നു.
      • സംസ്ഥാന നിയമസഭകളിലെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു.
      • മത്സരിക്കാനുള്ള യോഗ്യത: ഇന്ത്യൻ പൗരൻ, 30 വയസ്സോ അതിൽ കൂടുതലോ.
      • സ്ഥിരം സഭ, പിരിച്ചുവിടലിന് വിധേയമല്ല.
      • അംഗങ്ങളുടെ കാലാവധി: 6 വർഷം.
      • മൂന്നിലൊന്ന് അംഗങ്ങൾ ഓരോ രണ്ട് വർഷത്തിലും വിരമിക്കുന്നു, ഒഴിവുകൾ നികത്താൻ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ നടത്തുന്നു.
      • ഉപരാഷ്ട്രപതി അധ്യക്ഷത വഹിക്കുന്നു.
      • പരമാവധി അംഗബലം: 250 (238 തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവർ, 12 പേരെ പ്രസിഡന്റ് നാമനിർദ്ദേശം ചെയ്യുന്നു).
      • ഉപരാഷ്ട്രപതിയെ നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള നടപടികൾ ഇവിടെ ആരംഭിക്കുന്നു.
      • പാർലമെന്റിന് പുതിയ അഖിലേന്ത്യാ സർവീസ് രൂപീകരിക്കാൻ അധികാരം നൽകിയിരിക്കുന്നു.
    • പാർലമെന്റിന്റെ പ്രധാന ധർമ്മങ്ങൾ:
      • നിയമനിർമ്മാണം.
      • പൊതു ഖജനാവിന്റെ സംരക്ഷകൻ.
      • പ്രസിഡന്റ്, ഉപരാഷ്ട്രപതി തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ പങ്കെടുക്കുക.
      • ഇംപീച്ച്മെന്റിൽ നീതിന്യായ അധികാരിയായി പ്രവർത്തിക്കുക.
      • ഭരണഘടനാ ഭേദഗതികൾ പരിഗണിക്കുകയും അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുക.
      • കാര്യനിർവഹണ സമിതിയെ നിയന്ത്രിക്കുക.
    • ഇന്ത്യയിലെ നിയമനിർമ്മാണം (Law-making process):
      • പാർലമെന്റിന് നിയമങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാൻ അധികാരമുണ്ട്.
      • സാങ്കേതിക പ്രക്രിയ മാത്രമല്ല, പൊതുജനാഭിപ്രായത്തോട് പ്രതികരിക്കുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രീയ പ്രക്രിയ കൂടിയാണ്.
      • കാബിനറ്റ് നിയമനിർമ്മ്മാണം അംഗീകരിക്കുന്നു, തുടർന്ന് ബന്ധപ്പെട്ട വകുപ്പ് ബിൽ (നിയമത്തിന്റെ കരട്) തയ്യാറാക്കുന്നു.
      • ബില്ലുകളുടെ തരങ്ങൾ:
        • സർക്കാർ ബിൽ (Government Bill): മന്ത്രിമാർ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
        • സ്വകാര്യ അംഗ ബിൽ (Private Member Bill): മന്ത്രി അല്ലാത്ത ഒരു എംപി അവതരിപ്പിക്കുന്നത്.
        • ധനബില്ലുകൾ (Money Bills): പൊതു ഖജനാവിലെ ഫണ്ടുകൾ/ചെലവുകൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവ, ലോക്സഭയിൽ ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
        • അധനബില്ലുകൾ (Non-Money Bills): ധനബില്ലുകളല്ലാത്തവ (ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി ബില്ലുകൾ, സാധാരണ ബില്ലുകൾ).
      • ഒരു ബിൽ നിയമമാകുന്നതിനുള്ള ഘട്ടങ്ങൾ:
        • ഒന്നാം വായന (First Reading): ബിൽ (ധനബില്ലൊഴികെ) മന്ത്രിയോ സ്വകാര്യ അംഗമോ ഏതെങ്കിലും സഭയിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
        • രണ്ടാം വായന (Second Reading): ബിൽ സമിതിക്ക് അയയ്ക്കുകയോ സഭയിൽ ചർച്ച ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നു; മാറ്റങ്ങൾ/ഭേദഗതികൾ അംഗീകരിക്കാം.
        • മൂന്നാം വായന (Third Reading): സഭ ബിൽ അംഗീകരിക്കുകയോ നിരസിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നു.
        • ഒരു സഭയിൽ ഘട്ടങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, അതേ പ്രക്രിയ മറ്റേ സഭയിലും ആവർത്തിക്കുന്നു.
        • രണ്ട് സഭകളും അംഗീകരിച്ചാൽ, പ്രസിഡന്റിന്റെ അനുമതിക്കായി സമർപ്പിക്കുന്നു.
        • പ്രസിഡന്റിന്റെ അനുമതിക്ക് ശേഷം നിയമമായി മാറുന്നു.
  • ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി (Constitutional Amendment)
    • നിർവചനം: ഭരണഘടനയിൽ തിരുത്തലുകൾ, ഒഴിവാക്കലുകൾ, കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകൾ എന്നിവ നടത്തുന്നത്.
    • സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് കാലക്രമേണ ഭരണഘടനയിൽ മാറ്റങ്ങൾ വരുത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.
    • അനുച്ഛേദം 368 പ്രകാരം പാർലമെന്റിൽ അധികാരം നിക്ഷിപ്തമാണ്.
    • ഭേദഗതി ബില്ലിന് പ്രസിഡന്റിന്റെ മുൻകൂർ അനുമതി ആവശ്യമില്ല.
    • രണ്ട് സഭകളുടെയും അംഗീകാരം അത്യന്താപേക്ഷിതം; തർക്കങ്ങൾക്ക് സംയുക്ത സമ്മേളനമില്ല.
    • ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമാണെങ്കിൽ നിയമനിർമ്മാണ സമിതിക്ക് ഭേദഗതി നിയമം അസാധുവാക്കാൻ കഴിയും.
    • ഭേദഗതിയുടെ രീതികൾ:
      • വഴക്കമുള്ള ഭേദഗതി (Flexible Amendment): പാർലമെന്റിൽ സാധാരണ ഭൂരിപക്ഷം, സാധാരണ നിയമനിർമ്മാണത്തിന് സമാനം. ഉദാഹരണങ്ങൾ: സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പേര്, അതിരുകൾ, പൗരത്വം.
      • ദൃഢമായ ഭേദഗതി (Rigid Amendment): രണ്ട് സഭകളുടെയും പ്രത്യേക ഭൂരിപക്ഷം. ഉദാഹരണങ്ങൾ: മൗലികാവകാശങ്ങൾ, നിർദ്ദേശക തത്വങ്ങൾ.
      • കൂടുതൽ ദൃഢമായ ഭേദഗതി (More Rigid Amendment): രണ്ട് സഭകളുടെയും പ്രത്യേക ഭൂരിപക്ഷം + കുറഞ്ഞത് പകുതി സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ അംഗീകാരം. ഉദാഹരണങ്ങൾ: കേന്ദ്രവും സംസ്ഥാനവും തമ്മിലുള്ള അധികാര വിഭജനം, ജനപ്രാതിനിധ്യ നിയമം.
    • ഉദാഹരണങ്ങൾ: 101-ആം ഭേദഗതി (ജിഎസ്ടി), 86-ആം ഭേദഗതി (വിദ്യാഭ്യാസം ഒരു മൗലികാവകാശമായി), 61-ആം ഭേദഗതി (വോട്ടിംഗ് പ്രായം 18).
  • കാര്യനിർവഹണ സമിതി (Executive)
    • നിർവചനം: നിയമങ്ങളും നയങ്ങളും നടപ്പിലാക്കുന്നതിനും ഭരിക്കുന്നതിനും ഉത്തരവാദപ്പെട്ട സർക്കാർ ശാഖ.
    • പ്രസിഡന്റ്, ഉപരാഷ്ട്രപതി, കാബിനറ്റ് (പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ) എന്നിവരടങ്ങുന്നതാണ്.
    • ഭരണഘടനാപരമായി പ്രസിഡന്റിനാണ് കാര്യനിർവഹണ അധികാരങ്ങൾ, എന്നാൽ പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മന്ത്രിസഭയാണ് ഇത് വിനിയോഗിക്കുന്നത്.
    • കാര്യനിർവഹണ സമിതിയുടെ തരങ്ങൾ:
      • രാഷ്ട്രീയ കാര്യനിർവഹണ സമിതി (Political Executive): പ്രസിഡന്റ്, പ്രധാനമന്ത്രി, മന്ത്രിസഭ (നാമമാത്രവും യഥാർത്ഥവും).
      • സ്ഥിരം കാര്യനിർവഹണ സമിതി (Permanent Executive): ഉദ്യോഗസ്ഥവൃന്ദം (അഖിലേന്ത്യാ സർവീസ്, കേന്ദ്ര സർവീസ്, സംസ്ഥാന സർവീസ്).
      • നാമമാത്ര കാര്യനിർവഹണ സമിതി (Nominal Executive): പ്രസിഡന്റ്.
      • യഥാർത്ഥ കാര്യനിർവഹണ സമിതി (Real Executive): പ്രധാനമന്ത്രിയും മന്ത്രിസഭയും.
    • പ്രസിഡന്റ്:
      • സംസ്ഥാനത്തിന്റെ കാര്യനിർവഹണ മേധാവി.
      • യോഗ്യത: ഇന്ത്യൻ പൗരൻ, 35 വയസ്സ് പ്രായം.
      • ഒരു ഇലക്ടറൽ കോളേജ് തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു (പാർലമെന്റിന്റെ ഇരു സഭകളിലെയും സംസ്ഥാന നിയമസഭകളിലെയും തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങൾ).
      • കാലാവധി: 5 വർഷം.
      • അധികാരങ്ങൾ: പാർലമെന്റ് വിളിച്ചുകൂട്ടുക, ലോക്സഭ പിരിച്ചുവിടുക, പ്രധാനമന്ത്രിയെയും മന്ത്രിസഭയെയും സുപ്രീം കോടതി/ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജിമാരെയും സംസ്ഥാന ഗവർണർമാരെയും നിയമിക്കുക, അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിക്കുക.
      • പ്രതിരോധ സേനകളുടെ കമാൻഡർ-ഇൻ-ചീഫ്.
      • ഉപരാഷ്ട്രപതിക്ക് രാജിക്കത്ത് സമർപ്പിക്കുന്നു.
      • മന്ത്രിസഭയുടെ ഉപദേശമനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു, എന്നാൽ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ വിവേചനാധികാരങ്ങളുണ്ട്.
    • ഉപരാഷ്ട്രപതി: പ്രസിഡന്റിന്റെ അഭാവത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചുമതലകൾ നിർവഹിക്കുന്നു.
    • പ്രധാനമന്ത്രി:
      • രാജ്യത്തിന്റെ ഭരണപരമായ തലവൻ, ലോക്സഭയിലെ ഭൂരിപക്ഷ പാർട്ടിയുടെ/സഖ്യത്തിന്റെ നേതാവ്.
      • മന്ത്രിസഭ രൂപീകരിക്കുന്നു, കാബിനറ്റ് അംഗങ്ങളെ തീരുമാനിക്കുന്നു, വകുപ്പുകൾ മാറ്റുന്നു, അംഗങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തുകയോ നീക്കം ചെയ്യുകയോ ചെയ്യുന്നു.
      • പ്രസിഡന്റ്, കാബിനറ്റ്, പാർലമെന്റ് എന്നിവയ്ക്കിടയിലുള്ള കണ്ണിയായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
      • ഭരണകക്ഷിക്ക്/സഖ്യത്തിന് ഭൂരിപക്ഷം നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, പ്രധാനമന്ത്രി പ്രസിഡന്റിന് രാജിവെക്കണം.
    • മന്ത്രിസഭ (Council of Ministers):
      • പ്രസിഡന്റിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ധർമ്മങ്ങളിൽ സഹായിക്കുന്നു; പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് തലവൻ.
      • പ്രധാന കടമകൾ: ദേശീയവും വിദേശീയവുമായ നയങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുക, നിയമനിർമ്മാണ പ്രക്രിയക്ക് നേതൃത്വം നൽകുക, ഭരണപരവും ക്ഷേമപരവുമായ ധർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുക, വിദേശബന്ധങ്ങൾ നിലനിർത്തുക, ബില്ലുകളും ഓർഡിനൻസുകളും തയ്യാറാക്കുക, വകുപ്പുകൾ ഏകോപിപ്പിക്കുക.
    • സ്ഥിരം കാര്യനിർവഹണ സമിതി (Bureaucracy):
      • ദൈനംദിന സർക്കാർ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുന്നു.
      • ബില്ലുകൾ (ബഡ്ജറ്റ് ഉൾപ്പെടെ) രൂപീകരിക്കുന്നതിൽ രാഷ്ട്രീയ കാര്യനിർവഹണ സമിതിയെ സഹായിക്കുന്നു.
      • വിദഗ്ധരും കഴിവുള്ളവരും, മത്സര പരീക്ഷകളിലൂടെ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടവരും, യോഗ്യതയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശീലനം ലഭിച്ചവരുമാണ്.
      • രാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങൾ പരിഗണിക്കാതെ തുടരുന്നതിനാൽ "സ്ഥിരം" എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
  • നീതിന്യായ സമിതി (Judiciary)
    • നിയമനിർമ്മാണ, കാര്യനിർവഹണ ധർമ്മങ്ങൾ ഭരണഘടനാപരമാണെന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്ന സംവിധാനം.
    • ഭരണഘടനയുടെ സംരക്ഷകൻ, മൗലികാവകാശങ്ങളുടെ കാവൽക്കാരൻ.
    • സ്വതന്ത്രവും നിഷ്പക്ഷവും.
    • ഇന്ത്യയ്ക്ക് സുപ്രീം കോടതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരൊറ്റ ഏകീകൃത നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്, അധികാരങ്ങൾ പിരമിഡിന്റെ മുകളിലേക്ക് കൂടുമ്പോൾ താഴേക്ക് കുറയുന്നു.
    • സുപ്രീം കോടതി:
      • 1950 ജനുവരി 28-ന് നിലവിൽ വന്നു, ആസ്ഥാനം ന്യൂഡൽഹി.
      • ജഡ്ജിമാരുടെ വിരമിക്കൽ പ്രായം: 65 വയസ്സ്.
      • ജഡ്ജിമാരെ നീക്കം ചെയ്യാൻ പാർലമെന്റിന് അധികാരമുണ്ട്.
      • ചീഫ് ജസ്റ്റിസും മറ്റ് ജഡ്ജിമാരും പ്രസിഡന്റിന് മുന്നിൽ സത്യപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുകയും രാജിക്കത്ത് സമർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
      • ഭരണഘടനയുടെ പരമോന്നത വ്യാഖ്യാതാവും മൗലികാവകാശങ്ങളുടെ കാവൽക്കാരനുമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
      • നിയമ തർക്കങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം നൽകുന്നു.
    • സുപ്രീം കോടതിയുടെ അധികാരങ്ങൾ:
      • ഒറിജിനൽ അധികാരപരിധി (Original Jurisdiction): തനിക്ക് മാത്രം കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന വിഷയങ്ങൾ പരിഹരിക്കുന്നു (ഉദാ: കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന തർക്കങ്ങൾ).
      • അപ്പലേറ്റ് അധികാരപരിധി (Appellate Jurisdiction): ഏറ്റവും ഉയർന്ന അപ്പലേറ്റ് കോടതി, കീഴ്ക്കോടതി വിധികൾക്കെതിരെയുള്ള അപ്പീലുകൾ പരിഗണിക്കുന്നു.
      • ഉപദേശക അധികാരപരിധി (Advisory Jurisdiction): ആവശ്യപ്പെടുമ്പോൾ പ്രസിഡന്റിന് നിയമോപദേശം നൽകാനുള്ള ഭരണഘടനാപരമായ കടമ.
      • റിട്ട് അധികാരപരിധി (Writ Jurisdiction): മൗലികാവകാശങ്ങൾ ലംഘിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവ സംരക്ഷിക്കാൻ പ്രത്യേക ഉത്തരവുകൾ (റിട്ടുകൾ) പുറപ്പെടുവിക്കുന്നു.
      • ജുഡീഷ്യൽ റിവ്യൂ (Judicial Review): നിയമങ്ങളുടെയും ഉത്തരവുകളുടെയും ഭരണഘടനാപരമായ സാധുത പരിശോധിക്കാനുള്ള അധികാരം; ഭരണഘടനാ വിരുദ്ധമായ നിയമങ്ങളെ അസാധുവായി പ്രഖ്യാപിക്കാൻ കഴിയും.
  • ചെക്കുകളും ബാലൻസുകളും (Checks and Balances)
    • ഭരണകൂട അധികാരങ്ങൾ മൂന്ന് ശാഖകളായി (നിയമനിർമ്മാണ, കാര്യനിർവഹണ, നീതിന്യായ) വിഭജിക്കുന്നു, എന്നാൽ പരസ്പര നിയന്ത്രണവും ഏകോപനവും സന്തുലിതാവസ്ഥയും ഉറപ്പാക്കുന്നു.
    • പാർലമെന്റ് ബഡ്ജറ്റ് അംഗീകാരം, ചോദ്യോത്തര വേള എന്നിവയിലൂടെ കാര്യനിർവഹണ സമിതിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നു; ഇംപീച്ച്മെന്റിലൂടെ നീതിന്യായ സമിതിയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
    • ജുഡീഷ്യൽ റിവ്യൂവിലൂടെ നീതിന്യായ സമിതി പാർലമെന്റിനെയും കാര്യനിർവഹണ സമിതിയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
    • ബില്ലുകൾക്ക് അംഗീകാരം നൽകുക, ദയാഹർജികൾ, ജഡ്ജിമാരുടെ നിയമനം/സ്ഥലംമാറ്റം എന്നിവയിലൂടെ കാര്യനിർവഹണ സമിതി പാർലമെന്റിനെയും നീതിന്യായ സമിതിയെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
    • ഈ സംവിധാനം അധികാര കേന്ദ്രീകരണം, സ്വേച്ഛാധിപത്യ പ്രവണതകൾ എന്നിവ തടയുകയും ജനാധിപത്യം നിലനിർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

അധ്യായം 5: ഇന്ത്യയിലെ ജനസംഖ്യാ പ്രവണതകൾ

  • ജനസംഖ്യയും അതിന്റെ സ്വാധീനവും
    • ഇന്ത്യയുടെ ജനസംഖ്യാ വളർച്ചയും ദാരിദ്ര്യം, തൊഴിലില്ലായ്മ, പട്ടിണി, ആരോഗ്യം/ജീവിതനിലവാരം എന്നിവയിലെ പ്രതിസന്ധി പോലുള്ള അനുബന്ധ പ്രശ്നങ്ങളും വാർത്താ തലക്കെട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
    • ഒരു നിശ്ചിത സമയത്ത് ഒരു പ്രദേശത്ത് താമസിക്കുന്ന ആളുകളുടെ ആകെ എണ്ണമാണ് ജനസംഖ്യ.
    • ലഭ്യമായ വിഭവങ്ങൾക്ക് ആനുപാതികമായി ജനസംഖ്യാ നിയന്ത്രണം സുസ്ഥിര വികസനത്തിന് ആവശ്യമാണ്.
    • ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമൂഹിക വികസന സൂചിക നിർണ്ണയിക്കുന്നത് ജനസംഖ്യാ വിവരങ്ങളാണ് (ജനനനിരക്ക്, മരണനിരക്ക്, ശിശുമരണനിരക്ക്, പ്രായഘടന).
  • ജനസംഖ്യാ ശാസ്ത്രം (Demography)
    • നിർവചനം: ജനസംഖ്യാ ഘടനയെ (ജനന/മരണ നിരക്കുകൾ, കുടിയേറ്റം, ജനസാന്ദ്രത) കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ശാസ്ത്ര ശാഖ.
    • ജനസംഖ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള വ്യവസ്ഥാപിതമായ പഠനം, ഗ്രീക്ക് വാക്കുകളായ 'ഡെമോസ്' (ജനങ്ങളെ) 'ഗ്രാഫൈൻ' (വിവരണം) എന്നിവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞത്.
    • മനുഷ്യവിഭവങ്ങളെയും ഘടനാപരമായ മാറ്റങ്ങളെയും വിശകലനം ചെയ്യുന്നു, അവയെ സാമൂഹിക വികസനത്തിനായി എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കാം എന്ന് പഠിക്കുന്നു.
    • പ്രായഘടന, സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതം, ആശ്രിതാനുപാതം എന്നിവ പരിഗണിക്കുന്നു.
    • വ്യവസ്ഥാപിതമായ ഡാറ്റാ ശേഖരണത്തെ (സർവേകൾ, സെൻസസ്) അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള പഠനങ്ങൾ, അനുപാതങ്ങളിലും നിരക്കുകളിലുമാണ് പ്രകടിപ്പിക്കുന്നത്.
    • ശാഖകൾ:
      • സാമൂഹിക ജനസംഖ്യാ ശാസ്ത്രം (Social Demography): ജനസംഖ്യാ ഘടന, മാറ്റങ്ങളുടെ കാരണങ്ങൾ/ഫലങ്ങൾ എന്നിവ അന്വേഷിക്കുന്നു, സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക, രാഷ്ട്രീയ പാറ്റേണുകൾക്ക് ഊന്നൽ നൽകുന്നു.
      • ഔപചാരിക ജനസംഖ്യാ ശാസ്ത്രം (Formal Demography): ജനസംഖ്യാ മാറ്റത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ അളക്കുകയും വിശകലനം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; സെൻസസ് ഒരു ഉദാഹരണമാണ്.
  • ഇന്ത്യയിലെ സെൻസസ്
    • സാധാരണയായി ഓരോ പത്ത് വർഷത്തിലും ഒരിക്കൽ നടത്തുന്നു.
    • ഇന്ത്യയുടെ രജിസ്ട്രാർ ജനറലും സെൻസസ് കമ്മീഷണറുമാണ് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത്.
    • ഇന്ത്യയിൽ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സെൻസസ് നടക്കുന്നു.
  • ഇന്ത്യയുടെ ജനസംഖ്യാ വളർച്ച (1901-2011)
    • 1901-ൽ 238 ദശലക്ഷത്തിൽ നിന്ന് 2011-ൽ 1210 ദശലക്ഷമായി.
    • UNFPA 2023 റിപ്പോർട്ട് അനുസരിച്ച്, ഇന്ത്യയുടെ ജനസംഖ്യ 142.86 കോടിയാണ്.
    • ജനസംഖ്യാ പഠനങ്ങൾ നടത്തുന്ന സ്ഥാപനങ്ങൾ: നീതി ആയോഗ്, നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഫോർ പോപ്പുലേഷൻ സയൻസസ് (NIPS), നാഷണൽ ഫാമിലി ഹെൽത്ത് സർവേ (NFHS).
  • ജനസംഖ്യാ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ സൂചകങ്ങൾ
    1. കുടിയേറ്റം (Migration)
      • നിർവചനം: ആളുകൾ ഒരു പ്രദേശത്ത് നിന്ന് മറ്റൊരു പ്രദേശത്തേക്ക് സ്ഥിരമായോ താൽക്കാലികമായോ താമസം മാറുന്നത്.
      • സാമൂഹിക, സാമ്പത്തിക, സാംസ്കാരിക മേഖലകളിൽ മാറ്റങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു.
      • തരങ്ങൾ:
        • അന്താരാഷ്ട്ര കുടിയേറ്റം (International Migration): രാജ്യ അതിർത്തികൾ കടന്നുള്ളത് (ഉദാ: ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഗൾഫ്/യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക്).
        • ആഭ്യന്തര കുടിയേറ്റം (Internal Migration): ഒരു രാജ്യത്തിനകത്തുള്ളത് (ഉദാ: കേരളീയർ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക്, മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവർ കേരളത്തിലേക്ക്).
      • കുടിയേറ്റത്തിനുള്ള കാരണങ്ങൾ: തൊഴിൽ, വിദ്യാഭ്യാസം, ഉയർന്ന ജീവിതനിലവാരം, മെച്ചപ്പെട്ട വരുമാനം, ഉയർന്ന സാമൂഹിക പദവി എന്നിവ തേടൽ.
      • കേരളം പുറത്തേക്കും (ഗൾഫ്, കാനഡ, യുകെ, യുഎസ്, ന്യൂസിലാൻഡ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക്) അകത്തേക്കും (മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള 'അതിഥി തൊഴിലാളികൾ') കാര്യമായ കുടിയേറ്റം അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.
    2. ജനനനിരക്കും മരണനിരക്കും (Birth Rate and Death Rate)
      • ജനനനിരക്ക് (Birth Rate): ആയിരം ജനങ്ങൾക്ക് ഒരു വർഷം ഉണ്ടാകുന്ന ജീവനുള്ള ജനനങ്ങളുടെ എണ്ണം.
      • മരണനിരക്ക് (Death Rate): ആയിരം ജനങ്ങൾക്ക് ഒരു വർഷം ഉണ്ടാകുന്ന മരണങ്ങളുടെ എണ്ണം.
      • ശിശുമരണനിരക്ക് (Infant Mortality Rate): ഒരു വർഷം ആയിരം ജീവനുള്ള ജനനങ്ങളിൽ ഒരു വയസ്സിനുള്ളിൽ മരിക്കുന്ന ശിശുക്കളുടെ എണ്ണം.
      • മാതൃമരണനിരക്ക് (Maternal Mortality Rate): ഒരു വർഷം ആയിരം ജനനങ്ങളിൽ പ്രസവസമയത്ത് മരിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ എണ്ണം.
      • ഉയർന്ന ശിശു/മാതൃമരണനിരക്കുകൾ പിന്നോക്കാവസ്ഥയും ദാരിദ്ര്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
      • ജനനനിരക്കും മരണനിരക്കും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം ഉപയോഗിച്ചാണ് ജനസംഖ്യാ വളർച്ച കണക്കാക്കുന്നത്.
      • ഇന്ത്യ ഉൾപ്പെടെ മിക്ക രാജ്യങ്ങളിലും ജനനങ്ങളും മരണങ്ങളും രജിസ്റ്റർ ചെയ്യുന്നത് നിർബന്ധമാണ്.
      • ഇന്ത്യയിലെ പ്രവണതകൾ (1901-2001): ജനനനിരക്കും മരണനിരക്കും കാര്യമായി കുറഞ്ഞു.
    3. ജനസാന്ദ്രത (Population Density)
      • നിർവചനം: ഒരു ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററിൽ താമസിക്കുന്ന ആളുകളുടെ എണ്ണം.
      • ഇന്ത്യയിലെ പ്രാദേശിക വ്യത്യാസങ്ങൾ: ഡൽഹിയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ, അരുണാചൽ പ്രദേശിൽ ഏറ്റവും കുറവ് (2011 സെൻസസ്).
      • ജനസാന്ദ്രത കൂടിയ പ്രദേശങ്ങളിലെ സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ: തുറന്ന സ്ഥലങ്ങളുടെ അഭാവം, മലിനീകരണം, ജലസംഭരണത്തിന്റെ അഭാവം, തിരക്ക്.
      • കാലാവസ്ഥ, ഭൂപ്രകൃതി, ജല ലഭ്യത, മണ്ണിന്റെ തരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെടുന്നു.
    4. സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതവും ശിശു ലിംഗാനുപാതവും (Female-Male Ratio and Child Sex Ratio)
      • ലിംഗാനുപാതം (Sex Ratio): ഒരു ജനസംഖ്യയിൽ ആയിരം പുരുഷന്മാർക്ക് എത്ര സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട് എന്നതിന്റെ എണ്ണം.
      • ശിശു ലിംഗാനുപാതം (Child Sex Ratio): 0-6 വയസ്സ് പ്രായത്തിലുള്ളവരിൽ ആയിരം പുരുഷന്മാർക്ക് എത്ര സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട് എന്നതിന്റെ എണ്ണം.
      • സ്ത്രീ-പുരുഷ സന്തുലിതാവസ്ഥയ്ക്കും ജനസംഖ്യാപരമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ പ്രവചിക്കുന്നതിനും ഇത് നിർണ്ണായകമാണ്.
      • കുറയുന്ന സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതം സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
      • അനുപാതം മെച്ചപ്പെടുത്താൻ നീതി ആയോഗ് ശുപാർശകൾ: പെൺകുട്ടികളുടെ അവകാശങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവബോധം വളർത്തുക, പെൺകുട്ടികൾക്ക് മെച്ചപ്പെട്ട ആരോഗ്യം/വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുക, സ്ത്രീകളെ/പെൺകുട്ടികളെ ശാക്തീകരിക്കുക.
      • ഇന്ത്യ (2011 സെൻസസ്): ലിംഗാനുപാതം 940, ശിശു ലിംഗാനുപാതം 914.
      • കേരളം (2011 സെൻസസ്): സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതം 1084 (ആയിരം പുരുഷന്മാർക്ക് സ്ത്രീകൾ), ശിശു ലിംഗാനുപാതം 959 (ആയിരം ആൺകുട്ടികൾക്ക് പെൺകുട്ടികൾ).
      • സ്ത്രീ-പുരുഷ അനുപാതത്തിലെ വ്യത്യാസത്തിനുള്ള കാരണങ്ങൾ: സ്ത്രീ ഭ്രൂണഹത്യ, ആൺകുട്ടികളോടുള്ള മുൻഗണന, അപര്യാപ്തമായ ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം.
    5. ആയുർദൈർഘ്യം (Life Expectancy)
      • നിർവചനം: ഒരു വ്യക്തി ശരാശരി എത്രകാലം ജീവിക്കുമെന്ന് കണക്കാക്കുന്നത്, ഓരോ പ്രായത്തിലുള്ളവരുടെയും മരണനിരക്ക് അനുസരിച്ച് നിർണ്ണയിക്കപ്പെടുന്നു.
      • ഇന്ത്യ (2015-19): പുരുഷന്മാർ 68.4 വർഷം, സ്ത്രീകൾ 71.1 വർഷം.
      • കേരളം (2015-19): പുരുഷന്മാർ 72.3 വർഷം, സ്ത്രീകൾ 78.0 വർഷം.
      • കേരളത്തിലെ ഉയർന്ന ആയുർദൈർഘ്യത്തിനുള്ള ഘടകങ്ങൾ: ഉയർന്ന സാക്ഷരത/ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം, വികേന്ദ്രീകൃത പൊതുജനാരോഗ്യ നയം, ശുചിത്വം, ഭക്ഷണ ലഭ്യത/പൊതുവിതരണം.
      • മുതിർന്ന പൗരന്മാർക്കുള്ള സർക്കാർ പരിപാടികൾ: 'സംസ്ഥാന വയോജന നയം' (2013), പകൽ വീട്, സാന്ത്വനം കേന്ദ്രം.
    6. ജനസംഖ്യാ പ്രായഘടന (Population Age Structure)
      • നിർവചനം: മൊത്തം ജനസംഖ്യയിൽ വിവിധ പ്രായ വിഭാഗങ്ങളിലെ ആളുകളുടെ അനുപാതം.
      • പുരോഗതിയിലെയും ആയുർദൈർഘ്യത്തിലെയും മാറ്റങ്ങൾ ഇതിനെ ബാധിക്കുന്നു.
      • പ്രായ വിഭാഗങ്ങൾ: കുട്ടികൾ (0-14), യുവജനങ്ങൾ (15-59), പ്രായമായവർ (60-ന് മുകളിൽ).
      • മുമ്പ്: ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിന്റെ അഭാവം, രോഗങ്ങൾ, ഉയർന്ന ശിശു/മാതൃമരണനിരക്ക് എന്നിവ കുറഞ്ഞ ആയുർദൈർഘ്യത്തിന് കാരണമായി.
      • ഇപ്പോൾ: മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതനിലവാരം, വർദ്ധിച്ച ആയുർദൈർഘ്യം എന്നിവ പ്രായമായവരുടെ അനുപാതം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു, ഇതിനെ വാർദ്ധക്യ ജനസംഖ്യ (ageing population) എന്ന് പറയുന്നു.
      • ഇന്ത്യ (2011 സെൻസസ് ഡാറ്റ പ്രകാരം): യുവജനങ്ങളുടെ ഉയർന്ന അനുപാതം (15-59: 63%), പ്രായമായവരുടെ കുറഞ്ഞ അനുപാതം (60+: 8%), കുട്ടികൾ (0-14: 29%).
      • പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ: സാമ്പത്തിക വളർച്ചയ്ക്ക് കൂടുതൽ തൊഴിലാളികൾ, എന്നാൽ യുവജനങ്ങൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം/ആരോഗ്യ സംരക്ഷണത്തിന് ഊന്നൽ നൽകണം, പ്രായമായവർക്ക് സാമൂഹിക സുരക്ഷ/ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം.
    7. ആശ്രിതാനുപാതം (Dependency Ratio)
      • നിർവചനം: ആശ്രിത ജനസംഖ്യയെ (15 വയസ്സിൽ താഴെ, 64 വയസ്സിൽ കൂടുതൽ) തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന ജനസംഖ്യയുമായി (15-64 വയസ്സ്) താരതമ്യം ചെയ്യാനുള്ള മാനദണ്ഡം.
      • തൊഴിൽ പ്രായത്തിലുള്ള ജനസംഖ്യ (സജീവ പ്രായഘടന) 15-64 വയസ്സാണ്.
      • സ്വാധീനം: കുറഞ്ഞ ആശ്രിതാനുപാതം സാമ്പത്തിക പുരോഗതിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു (തൊഴിൽ പ്രായത്തിലുള്ളവരിൽ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്നവർ കൂടുതൽ).
      • ജനസംഖ്യാപരമായ സമ്മാനം അല്ലെങ്കിൽ ജനസംഖ്യാ ലാഭവിഹിതം (Demographic Gift or Demographic Dividend): ആശ്രിതാനുപാതത്തിലെ കുറവ് കാരണം ഉണ്ടാകുന്ന സാമ്പത്തിക പുരോഗതി.
      • ആശ്രിതാനുപാതം മനസ്സിലാക്കുന്നത് ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം/വിദ്യാഭ്യാസം എന്നിവയ്ക്കുള്ള സർക്കാർ പദ്ധതികൾ രൂപീകരിക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
      • വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ആശ്രിതാനുപാതം (പ്രത്യേകിച്ച് വയോജന ജനസംഖ്യ) ഒരു പ്രശ്നമാകാം, ഇത് തൊഴിൽ ചെയ്യാൻ കഴിയുന്ന ജനസംഖ്യയെ വലിയ തൊഴിലില്ലാത്ത വിഭാഗത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുക്കാൻ നിർബന്ധിതരാക്കുന്നു.
      • കേരള സ്റ്റാർട്ടപ്പ് മിഷൻ (2006): സംരംഭകത്വ വികസനത്തിനുള്ള നോഡൽ ഏജൻസി, സാങ്കേതികവിദ്യ അധിഷ്ഠിത വാണിജ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
  • ജനസംഖ്യാ നിയന്ത്രണ നയങ്ങൾ
    • ഇന്ത്യയുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ജനസംഖ്യ നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള പദ്ധതികൾ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുമുമ്പ് ആരംഭിച്ചു.
    • സർക്കാർ സ്പോൺസർ ചെയ്ത കുടുംബാസൂത്രണ പരിപാടി (1952) അവതരിപ്പിച്ച ആദ്യ വികസ്വര രാജ്യമായിരുന്നു ഇന്ത്യ.
    • ദേശീയ ജനസംഖ്യാ നയം 2000 (National Population Policy 2000): ഡോ. എം.എസ്. സ്വാമിനാഥന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ തയ്യാറാക്കിയത്.
    • 2045-ഓടെയുള്ള ലക്ഷ്യം: സുസ്ഥിരമായ സാമ്പത്തിക വളർച്ച, സാമൂഹിക പുരോഗതി, പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം എന്നിവ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിനായി ജനസംഖ്യയെ ക്രമീകരിക്കുക.

    Social Science I

    Chapter 1: Moving Forward from the Stone Age

    • Understanding Early Human History

  • The book begins with the Stone Age, detailing the formation of basic characteristics of human life.
  • Human history is divided into stages based on materials used for tools by archaeologists.

• Stone Age

  • The Stone Age is named so because humans primarily used stones for tools and weapons.
  • It is further divided into three periods based on stone tool making methods: Palaeolithic, Mesolithic, and Neolithic.

• Palaeolithic Age

  • Tools:
    • Primitive humans initially had no special weapons, only throwing stones.
    • They later started making stone axes, spears, and fine stone needles.
    • The characteristic feature of this age is the use of rough (unpolished) stone tools.
    • Three main stages in tool use: Utilisation (using available stones without changing shape), Fashioning (changing shape as needed), and Standardisation (making tools for each purpose).
    • Examples of tools: Pebble tools, Biface core tools, Flake tools, Chopper-Chopping tools, and tools made using blade technique.
    • Towards the end, tools made of bones were also used.
    • When a stone is broken, the largest piece is the 'core' and smaller pieces are 'flakes'; tools are made from both.
    • Purposes of tools: Protecting from animals and hunting.
  • Life and Society:
    • Lived in caves and open spaces.
    • Livelihood: Hunting and gathering.
    • Society's basic units were Bands, which were small groups of fewer than one hundred members, bound by blood relation.
    • Men engaged in hunting, women in gathering.
    • Food was not stored.
    • Nomadic life prevailed.
  • Artistic Creations:
    • Artistic creations like depictions of animals and women (Cussac Cave) and the Venus Ivory Sculpture (Lascaux, France) indicate communication and sculptures during the late Palaeolithic period.
    • Carvings on bone (La Garma Cave, Spain) also show human artistic skills.
    • Cave paintings used colours made by grinding plants, tree bark, fruits, and mixing with red stone powder.
    • These pictures were drawn on inner cave walls where sunlight couldn't reach, using stone needles and sharp-edged weapons.
    • Paintings were also found on cave ceilings.
    • These art forms are evidence of primitive humans' intellectual and technical skill.

• Mesolithic Age

  • A transitional stage from Palaeolithic to Neolithic.
  • Derived from Greek words 'mesos' (middle) and 'lithos' (stone).
  • Tools:
    • Characterised by the use of microliths (very small tools), which were smaller than Palaeolithic tools.
  • Life and Society:
    • Hunting and gathering continued as means of livelihood.
    • Indications of domestication of animals.
    • Amusements and division of labour based on gender.
  • Communication and Art:
    • Development of human communication, which began towards the end of Palaeolithic, is mainly seen in India during this age.
    • Artworks in cave centres like Bhimbetka, Lakhajoar, and Kathotia in Madhya Pradesh provide insight into Mesolithic life.
  • Sites:
    • Star Carr (England): Open-air settlement with organic remains, stone and bone tools, evidence of early carpentry, believed to be a temporary settlement.
    • Sarai Nahar Rai (India, Uttar Pradesh): A Mesolithic site with microliths, evidence of stored seeds, and animal hide used as clothing.

• Neolithic Age

  • Period of radical change in human life; derived from 'neos' (new) and 'lithos' (stone).
  • Gordon Childe's Man Makes Himself refers to two important changes: agriculture and domestication of animals.
  • Key Changes:
    • Beginning of Agriculture and Domestication of Animals: Ensured steady food availability.
    • Factors leading to agriculture/domestication: Population growth, increase in human settlements, complex social organisation, food shortage, change in technology.
    • Polished tools were developed for cultivating land, tilling soil, and cutting trees.
    • Permanent Settlements and Agrarian Villages: Arose due to steady food supply.
    • Pottery: Introduction of pottery and use of clay bricks enabled grain storage.
    • Specialisation of Labour: Surplus agricultural production freed a section of society from farming, leading to other occupations like pottery making, weaving, etc.
    • Social Formation: Emergence of different occupational groups led to new elements in social formation.
    • The basis of present human progress is rooted in Neolithic changes.
  • Fertile Crescent: Region where agriculture began, marked in a crescent shape on maps.
  • Neolithic Sites: Jericho, Jarmo, Ali Kosh, Mehrgarh.
    • Jarmo (Kurdish Hills, Iraq): Cultivated barley, wheat; domesticated goats; small huts; artistic creations (pregnant woman).
    • Mehrgarh (now in Pakistan): Important features of Neolithic Age like domestication of animals and plants began here; known as 'the bread basket of Baluchistan'.

• Metal Age

  • Began with the use of metals by humans.
  • Copper Age: Humans learned to turn raw copper into weapons and tools; copper found in Catal Huyuk (Turkey), Cayonu (Syria), Ali Kosh (Iran) around 7000 BCE.
  • Advantages of copper tools over stone tools: Can be changed into suitable shape and form, durability.
  • Chalcolithic Age: Period when copper tools were used alongside stone tools; many remains found in India. Examples: Urn burials from Daimabad (Maharashtra), artistic creations from Nevasa (Maharashtra).
  • Bronze Age:
    • Bronze is an alloy of copper and tin, stronger than copper.
    • Marked the beginning of urban life.
    • Urbanisation: Densely populated regions with majority in non-agrarian activities (crafts, trade), characterised by wide streets, public buildings, better facilities, busy life, entertainment.
    • Harappan Civilization (India): Belongs to the Bronze Age.
    • Evidence of urbanisation: Cities like Harappa, Mohenjodaro, Lothal; well-planned public buildings, Great Bath, houses, streets, drainage, granaries, various crafts, trade.

• Vedic Age

  • Followed the decline of the Harappan civilization.
  • Aryans entered the Sapta Sindhu region (north-west India), speaking Indo-European languages (Sanskrit, Latin, Greek, German, English, Italian, Spanish, French).
  • Believed to be natives of Central Asia based on linguistic evidence.
  • Period: 1500 BCE to 600 BCE, known from the Vedas ('Veda' means knowledge).
  • Vedic literature: Four Vedas (Rigveda, Yajurveda, Samaveda, Atharvaveda), Brahmanas, Aranyakas, Upanishads.
  • Two Divisions:
    • Early Vedic Period (Rigveda composed):
      • Location: Sapta Sindhu region.
      • Economy: Pastoral.
      • Lifestyle: Semi-nomadic.
      • Women's status: Comparatively higher.
      • Land: Forests cleared and burned for cultivation.
      • Society: Consisted of many tribes.
      • Rituals: Simple, done by head of family.
      • Deities: Natural forces worshipped.
    • Later Vedic Period (Yajur, Sama, Atharva Vedas composed):
      • Location: Extended up to the Gangetic plain.
      • Economy: Agriculture given importance.
      • Lifestyle: Settled life.
      • Women's status: Declined.
      • Tools: Use of iron.
      • Social system: Varna system became stronger.
        • Four Varnas: Brahmins (priestly rites), Kshatriyas (governed, guarded kingdom), Vaishyas (agriculture, trade), Sudras (served the other three).
      • Rituals: Became complicated and expensive, privilege of a particular section.
      • Deities: New deities came to be worshipped.
      • Crafts: Beginning of various crafts.

Chapter 2: Ideas and Early States

• 6th Century BCE: A Period of Intellectual and Political Change

  • A remarkable period in world history, marked by the spread of new ideas.
  • Key thinkers: Vardhamana Mahavira and Gautama Buddha (India), Zarathushtra (Iran), Confucius (China), Heraclitus (Greece).
  • Drastic changes occurred in social, political, and economic aspects globally.
  • New political systems emerged.

• Ideological Revolution in the Ganga Basin (India)

  • New ideas primarily emerged in the Ganga basin.
  • Material Conditions:
    • Widespread use of iron tools.
    • Increased agricultural production.
    • Growth of trade and cities.
  • A socio-economic system based on agriculture and cattle emerged, conflicting with Vedic practices that emphasised rituals.
  • Vedic rituals, particularly those involving animal sacrifice, adversely affected the economy based on cattle, prompting people to question them.
  • Social Changes:
    • Vaishyas, who achieved material progress through trade, sought higher social status.
    • New classes like the rich Gahapathis (engaged in trade, owned land) emerged outside the Varna system and gained status.
    • This social background led to the formulation of new ideological concepts, notably Jainism and Buddhism, which gained support from Vaishyas and Gahapathis.

• Jainism

  • Tirthankaras: 'One who attained wisdom through asceticism'; there are 24 Tirthankaras.
    • Parswanatha was the 23rd Tirthankara.
    • Vardhamana Mahavira was the 24th and last Tirthankara.
  • Vardhamana Mahavira:
    • Born in Kundagrama near Vaishali, Bihar.
    • Attained Nirvana at Pava (near Patna).
    • Came to be known as Mahavira and Jina.
    • Propagated Jainism by adding his principles to Parswanatha's.
    • Shared his ideas in Prakrit languages.
  • Doctrines of Jainism:
    • Denying the authenticity of the Vedas.
    • Three principles for attaining 'Moksha' (salvation), known as 'Triratnas': Right Belief, Right Knowledge, and Right Action.
    • Five principles for monks and nuns: Do not harm any living being, do not lie, do not steal, do not own property, and practise celibacy.
    • Emphasis on non-violence (Ahimsa).
    • Belief that everything in this world has life.
  • Sects: Later split into 'Swetambaras' and 'Digambaras'.
  • Kerala and Jainism: Spread to Kerala, with Wayanad being an important Jain centre, where remains of Jain temples are still visible.

• Buddhism

  • Gautama Buddha (Siddhartha):
    • Born in Lumbini (Kapilavastu), Nepal.
    • Experienced a turning point after seeing an old man, a sick man, a corpse, and a calm monk, leading him to seek the cause of suffering.
    • Took to asceticism, attained enlightenment at Bodh Gaya (Bihar).
    • Gave his first sermon at Sarnath.
    • Attained Nirvana at Kushinara.
    • His teachings and principles were simple and opposed the caste system.
    • Spread his ideas in Pali, the language of common people.
    • His concept of 'Ahimsa' was suitable as cattle were needed for agriculture and transport, which was hampered by Vedic rituals involving animal killing.
  • Principles of Buddha:
    • Life is full of sorrows.
    • Desire is the cause of sorrow.
    • If desire is destroyed, sorrow will disappear.
    • To achieve this, the Eight Fold Path (Ashtangamarga) should be followed.
      • Ashtangamarga: Right vision, Right intention, Right speech, Right action, Right livelihood, Right effort, Right awareness, Right meditation.
    • Middle Path: Buddha rejected both severe asceticism and luxurious living, suggesting a middle path between them.
  • Social Teachings (Digha Nikaya):
    • In family life, man and woman should live with mutual respect and perform duties properly.
    • Employers should treat servants and workers with courtesy, not overburden them, provide adequate food and fair wages, and care for them in sickness.
    • Workers should work well and maintain employer dignity.
  • Sanghas and Stupas:
    • Stupas: Semi-circular buildings built on sites where Buddha's physical remains or objects were buried, rich in carvings. Famous examples: Sanchi and Sarnath stupas.
    • Sanghas: Monastic orders formed to propagate Buddhism.
    • All people, regardless of caste and gender, were admitted to the Sangha.
    • Women in Sangha were 'Bhikshunis', men were 'Bhikshus'.
    • Decisions were made through discussions and majority opinion, reflecting democratic values.
    • Buddha taught that upon joining the Sangha, one loses individual name, caste, rank, and family, becoming one with the ocean.
  • Split: Later split into Mahayana and Hinayana; Mahayana followers worshipped Buddha as God.
  • Contributions: Made many contributions to Indian culture; Sangha's working inculcated democracy and values.
  • Spread: Buddhism spread to Sri Lanka, China, Japan, Burma, Myanmar, Tibet, Afghanistan, and Southeast Asia, leading the ancient world to recognise India.
  • Kerala and Buddhism: Buddhist beliefs were prevalent; Manimekhalai heroine embraced Buddhism; Buddha statues and remains found; some Malayalam words/place names indicate Buddhist influence.

• Materialism

  • One of several schools of thought formed in the 6th century BCE.
  • Ajita Kesakambalin was its promulgator, a contemporary of Buddha.
  • Philosophy: Materialists believed all religious practices were meaningless; there is no 'Ihaloka' (this world) or 'Paraloka' (other world); the human body is made of four elements, which dissolve back into earth upon death.

• Janapadas and Mahajanapadas: Emergence of Early States

  • Janapada: 'A place where people were settled'.
    • Formed as forests were cleared for farmlands and residential areas, leading to permanent settlements.
    • Later Vedas refer to various Janapadas.
  • Mahajanapadas:
    • Tribal social system ('Jana') existed in the Vedic period.
    • Widespread agriculture led tribal communities to settle permanently, forming Janapadas.
    • Agricultural surplus in Janapadas fueled trade and town development, which became manufacturing centres.
    • Regulations were needed for diverse economic activities, leading to the disappearance of tribal governance.
    • The relationship with agriculture and soil gave rise to the concept of 'one's own land' and state formation.
    • The Buddhist work Anguttaranikaya lists 16 such political entities, known as Mahajanapadas.
    • Historians refer to these changes as 'second urbanisation'.
    • Examples of cities (Digha Nikaya): Champa, Rajagriha, Shravasti, Saketa, Kausambi, Varanasi.
  • Administrative System in Mahajanapadas:
    • Contemporary works provide information.
    • A king, an administrative system, and a standing army developed.
    • Taxes: 'Bali' (in Pali texts) and 'Bhaga' were types of taxes, mainly paid in grains and cattle. Forest dwellers paid forest produce, artisans paid in services.
    • Officials: Satapathabrahmana mentions Senani, Purohita, and Gramani assisting the king.
    • Mahajanapadas had forts and capital cities (e.g., Wall at Kausambi).

• The Rise of Magadha

  • Magadha emerged as the dominant power among the 16 Mahajanapadas due to constant wars for dominance.
  • Reasons for Growth (Geographical Features):
    • Fertile region with good rainfall.
    • Large deposits of iron ore, providing materials for tools and weapons.
    • Abundance of elephants in forests, crucial for warfare.
    • Ganga and its tributaries offered easy transportation of goods.
  • Rulers: Bimbisara and Ajatashatru were important rulers.
  • Dynasties: Haryanka Dynasty (Bimbisara, Ajatashatru), Sishunaga Dynasty (Sishunaga), Nanda Dynasty (Mahapadmananda).

• From Magadha to the Maurya Kingdom

  • Chandragupta Maurya founded the Maurya Kingdom in 321 BCE by defeating Dhanananda, the last Nanda ruler.
  • Sources of History:
    • Megasthenes' description of Pataliputra: A big, beautiful city with a wall, 64 gates, many towers; two/three-storeyed houses of wood and mud, king's palace of wood.
    • Kautilya's Arthashastra: Important historical document, manuscript discovered by R. Shyama Sastri.
    • Saptanga Theory (Arthashastra): A kingdom rests on seven components: Swami (king), Amathya (ministers), Janapada (land and people), Durga (fort), Kosha (treasury), Danda (justice), Mitra (friendly countries).
    • Emperor Asoka's Inscriptions and coins.

• Mauryan Rule

  • Emperor Asoka: Most important ruler.
    • Conquered Kalinga (present-day Odisha), expanding the kingdom.
    • Gave up war after the Battle of Kalinga, as recorded in inscriptions.
    • Rumindei (Lumbini) Inscription: Mentions Asoka's visit to Buddha's birthplace, erection of a stupa, and tax exemptions for Lumbini (exempted from 'bali', only one-eighth of harvest as 'bhaga').
  • Administrative System: Vast kingdom divided into provinces for convenience.
    • State Capital: Pataliputra, under direct control of the Emperor.
    • Provincial Capitals: Takshashila (Northern province), Ujjayini (Western province), Suvarnagiri (Southern province), Kalinga Tosali (Eastern province).
    • Provinces were under control of governors.
    • Military: Well-organised, included infantry, cavalry, chariots, elephants, and navy.
    • Military administration by a 30-member committee.
  • Asokan Inscriptions:
    • Discovered across Indian subcontinent.
    • Written in Brahmi, Kharoshti, and Aramaic scripts.
    • First read by James Princep in 1838.
    • Most refer to king as 'Devanampiya' (beloved of God); 'Asoka' found in Maski, Udegulam, Nittoor inscriptions (Karnataka).
    • Brahmi script is the origin of most modern Indian scripts (Hindi, Bengali, Malayalam, Tamil).
  • 'Asoka Dhamma' (Dharma): Ideas propagated by Asoka for peace and coexistence.
    • Main ideas: Be tolerant to other religions, respect elders and teachers, be kind to slaves and the sick.
    • Historian Romila Thapar believes it was an attempt to hold a vast country and diverse social groups in harmony.

• Growth of Trade

  • Coins: Punch Marked Coins (silver, copper) used for trade.
  • Transportation: Goods moved via land, sea, and rivers.
  • Commodities: Grains, textiles, metal were chief items.
  • Traders: 'Setthis' and 'Satthavahakar' were terms for traders.
  • Trade declined after the collapse of the Roman Empire (6th century CE) and when Westerners learned silk-making from Chinese.
  • This decline negatively affected internal trade and led to the decay of major towns and crafts.

• State Formation in Greece

  • Contemporaneous political changes to India.
  • City-states: Villages joined for security/governance, consisting of a city and surrounding agricultural villages.
  • Natural boundaries provided by hills/mountains, some were islands.
  • Capitals located on high hills.
  • Major city-states: Athens, Sparta, Corinth, Thebes.
  • Athens on the Democratic Way:
    • System of government 2500 years ago resembled modern democracy, different from other city-states.
    • Citizens: All males over 30, except slaves.
    • Committee of citizens met four times a year to make decisions.
    • Women, artisans, and foreign traders were not considered citizens.
    • Prosperous city-state due to trade in Mediterranean region.
    • Skilled in shipbuilding and seafaring, attracting new ideas and thinkers (Sophists).
    • Herodotus, "father of history," was one such thinker who came to Athens.

Chapter 3: Land Grants and the Indian Society

• Land Grants: A Historical Practice

  • An order from Vakataka King Vindhyashakti II (355-400 CE) details the transfer of land to Brahmins with special rights, known as 'Land Grants'.
  • Purpose of grants: To attain victory, longevity, welfare, and peace.
  • Exemptions for granted land: Administration different, no salt/alcohol production, no payment of money/cereals to treasury, no liability for charcoal/caparison, police cannot enter, no need to provide cot/hearth, entitlement to hidden treasures, right to fence/raise land, use big tools.
  • Mentioned in Buddhist works, but became widespread with far-reaching consequences in the post-Mauryan period.

• Spread of Land Grants

  • Satavahanas (Deccan region) started the practice to please dominant Brahmins.
  • Became widespread under the Guptas (4th-6th century CE).
  • Differences in Land Grants:
    • Satavahanas gave only right to resources of the land.
    • Guptas transferred rights over land resources AND the people living there.
  • Changes during Gupta Period due to Land Grants:
    • King's authority over donated land gradually declined.
    • Right to collect taxes and administer justice transferred with land ownership.
    • Recipients of grants gained right to re-grant the land.
    • Kings and nobles began giving land grants as remuneration instead of cash.
    • Initially mostly to Brahmins, later other sections also received grants.

• Gupta Kings

  • Founder: Srigupta.
  • Other important kings: Chandragupta I, Samudragupta, Chandragupta II, Kumaragupta I, Skandagupta.
  • Samudragupta: Most powerful ruler, conquests from Nepal to Tamil Nadu, praised in Prayaga Prasasti (composed by Harisena).
  • The king was considered equal to gods (e.g., Kubera, Varuna, Indra, Anthaka).

• Indian Feudalism (Samantha System)

  • Widespread land grants led to a powerful landowning section.
  • Those who worked the land became rightless dependents of landlords.
  • Farmers, agricultural labourers, and slaves were bound to the land, living and dying on the same soil.
  • They laboured for masters and provided free services to the upper stratum in addition to taxes.
  • This system is called 'Indian Feudalism'.

• Agriculture during Gupta Period

  • Remarkable improvement in agriculture.
  • Factors helping spread of agriculture:
    • Uncultivated areas made suitable.
    • Knowledge of Brahmins about agricultural technology and climate.
    • Different irrigation facilities.
  • Irrigation Methods: Canals, water raised from wells to farmlands, rainwater collection, dams (Skandagupta rebuilt Sudarsana Lake in Gujarat), tanks/water reservoirs, Ghatiyantra (Araghata - pots attached to a wheel to draw water).

• Crafts and Trade

  • Expansion of agriculture led to growth of non-agricultural activities.
  • Literary works and artifacts provide information on crafts.
  • Artifacts and Crafts:
    • Jewellery made of gold, silver, precious stones -> Goldsmiths, jewelers.
    • Glassware -> Glassmakers.
    • Silk, cotton textiles -> Weavers.
    • Sculptures in ivory -> Ivory carvers.
  • Guilds (Srenis): Craftsmen and traders formed associations.
    • Responsibilities: Collecting raw materials, controlling production, marketing finished goods.
    • Governments respected guilds, which had to abide by their own rules.

• Trade and Commerce

  • Craft products were chief items of trade.
  • Textiles (muslin, calico, linen) manufactured on a large scale were major trade products.
  • External Trade Links: West Asia, Central Asia, Southeast Asia, Rome.
  • New trade routes developed.
  • Traders: 'Nagarasreshtin' and 'Sarthvaha'.
    • Nagarasreshtin: Wealthy merchants with a role in administration and prominent members of merchant guilds.
  • Important Trade Centres: Kanauj, Shravasti, Kausambi, Ujjayini, Mathura.
  • Gupta Coins: Gold, silver, copper coins were in circulation.
  • Decline of Trade:
    • India’s foreign trade declined after the collapse of the Roman Empire by 6th century CE.
    • Westerners learned silk-making from the Chinese, reducing demand from India.
    • Decline in foreign trade adversely affected internal trade.
    • Dip in movement of craftsmen/artisans for trade.
    • Slump in trade, general decline in crafts, and ruralisation led to decay of many major towns.
    • Cities noted as large by Fa-Hien (5th century) were described as villages by Hiuen Tsang (7th century).

• Social Life

  • New occupational groups and peoples led to sub-divisions in society.
  • The existing Varna system could not accommodate all new groups, so each became a new 'jati' or 'upajati'.
  • People from outside subcontinent, forest dwellers ('Nishadas'), and children of inter-caste marriages also formed new 'jatis'.
  • This made the caste system more complex.
  • Position of Brahmins, Kshatriyas, and Vaishyas remained unchanged.
  • Chinese traveller Hiuen Tsang (7th century) described Sudras as peasants, indicating their social status in an agricultural society.
  • Antyajas: Outside the Chaturvarnya system, considered 'untouchables'.
    • Lowest among Antyajas: Graveyard keepers ('Chandalas') and animal skin tanners ('Charmakarar').
    • Fa Hien's description of Chandalas: Had to beat a wooden plank when entering cities/markets to alert higher castes to move away.
  • Marriages:
    • Arthasastra refers to inter-caste marriages.
    • 'Anuloma' marriage: Groom from upper caste, bride from lower caste.
    • 'Pratiloma' marriage: Bride from upper caste, groom from lower caste.

• Position of Women

  • Generally had a low status in society.
  • Women, from queens to lower sections, were expected to be submissive to men.
  • Upper-class women also did not enjoy high position.
  • No evidence of land grants received even by Brahmin women.
  • However, women of the Vakataka dynasty were held in high esteem.

• State: Central Authority and Local Power

  • King's Powers and Responsibilities (Gupta Period):
    • Considered equal to God.
    • Extensive powers, but also responsibilities.
    • Defending the kingdom from aggressions.
    • Protecting Dharmas (Brahmanas, Jain monks) and weaker sections.
    • Administration of justice.
  • Administration:
    • Guptas allowed conquered rulers to continue as 'Samanthas', giving them autonomy in their areas, not interfering in administration or succession.
    • Developed an elaborate administrative system in areas under direct rule.
  • Village Administration:
    • Head: 'Gramapati' or 'Gramadhyaksha'.
    • Disputes settled by 'Gramavriddhar' (group of elders).
    • Majority villagers were peasants, with carpenters, weavers, herdsmen also present.
    • Their communities were represented in village administration.

• Art and Literature

  • Flourished alongside socio-political developments.
  • Architecture:
    • Many temples constructed using stone and bricks.
    • Features: Sculptures, construction of structural temples.
    • Examples: Dasavatara Temple (Deogarh), Vishnu Temple of Tigawa.
  • Prasastis: Stone inscriptions by rulers to proclaim achievements.
    • Junagarh Prasasti (Rudradaman I, 2nd century CE) is earliest.
    • Praise the king and his conquests.
    • Prayaga Prasasti (Harisena for Samudragupta) praises military victories.
    • Helpful as historical sources, though potentially exaggerated.
  • Literature (Sanskrit): Received royal patronage; Sanskrit was language of administration.
    • Even Jains and Buddhists started writing in Sanskrit.
    • Ramayana, Mahabharata, and most Puranas were written/converted into present textual form.
    • Famous Authors and Works:
      • Kalidasa: Abhijnana Sakunthala (Drama), Kumarasambhava (Poem).
      • Sudraka: Mriccha Katika (Drama).
      • Bhasa: Swapnavasavadattha (Drama).
      • Bhartrhari: Thrikandi (Grammar).
      • Amarasimha: Amarakosam (Lexicon).
    • In Sanskrit dramas, only upper-caste male characters spoke Sanskrit; women and lower-caste male characters used Prakrit.
  • Philosophical Thought: Indian philosophical thoughts formulated through mutual debates.
    • Samkhya (Kapila), Yoga (Patanjali), Nyaya (Gauthama), Vaisheshika (Kanada), Vedanta (Badarayana), Mimamsa (Jaimini).
  • Paintings: World-famous paintings of Ajanta Caves (Maharashtra) belong to Gupta period.
    • Depict royal life, royal court, celestial beings, scenes from Ramayana/Mahabharata.
    • Used natural colours, surviving gracefully for centuries.

• Metallurgy

  • Iron pillar at Mehrauli (near Delhi, 4th century CE) is an excellent example of technological skills, showing no rust after centuries.

• Science

  • Books on Astronomy, Mathematics, and Medical Science written.
  • Notable works: Brihatsamhita (Varahamihira), Aryabhatiya (Arya Bhata), Amarakosa (Amarasimha).

• South India (Post-Gupta Period)

  • Practice of land grants spread to South India by 6th century CE due to Brahmin migration from North India.
  • Pallavas and Pandyas were important dynasties, granting lands to Brahmins and temples.
  • Brahmins gained high status in society and economy.
  • Economic Changes:
    • Land grants to Brahmins led to agricultural development.
    • Brahmins' knowledge of agricultural technology and climate helped expansion.
    • Kings and local bodies encouraged agriculture by building reservoirs and maintaining irrigation.
    • Growth of trade and a variety of crafts.
    • Temples: Became centres of economic activity.
    • Ports: Mahabalipuram was a busy port under Pallavas.
    • Merchant Guilds: 'Srenis' in North India, called 'Vanika' communities in South India, specialized in particular products.
    • External trade with Chinese and Arab merchants via ports like Korkai, Mamallapuram, Kaveripattanam.
  • Social Life:
    • Brahmins with Brahmadeya (land granted to a group of Brahmins, exempted from tax) were wealthy and dominant.
    • Agraharas: Brahmin villages.
    • Devaswam/Devadanam: Land gifted to Deity or Temple, administered by trustees.
    • Low castes suffered hardships; sections outside varna system existed.
    • Kings did not interfere in customs, worship, or caste rules.
    • Village courts existed; education, justice, disputes settled by collective opinion.
    • Religious movements like Bhakti movement emerged.
  • Art and Literature:
    • Mahendravarman I (Pallava king) was a great Sanskrit scholar, wrote Matthavilasa Prahasana.
    • Temples were chief works of art.
    • Important temples: Kanchipuram, Mahabalipuram, Madurai.
    • Dravidian style of temple construction: Evolved in South India, developed in three phases: Rock-cut temples, Monolithic chariot temples, Structural temples.
      • Huge mandapas were a chief characteristic.
      • Pallavas pioneered, Cholas built largest number of temples.
      • Famous Chola temples: Meenakshi temple (Madurai), Srirangam temple.
      • Features: 'Sreekovil' or 'Garbhagriha' (Sanctum Sanctorum), 'Vimana' (top portion), 'Sikhara' (top), 'Pradakshinapatha' (circumambulation).
      • Gigantic entrance gateways, tall 'gopuras' (towers), carved elephants, horses, dragon faces, characters from Itihasas and Puranas.
    • Mahabalipuram (Mamallapuram): UNESCO heritage city.
      • Most notable temples of this period.
      • Monolithic Ratha Temples (representing the five Pandavas), Shore Temple.
      • Rock-carved figures called 'Arjuna's Penance' are examples of Pallava art.

Chapter 4: Distribution of Power in the Indian Constitution

• Founding of Independent India

  • India gained independence on 15 August 1947.
  • Jawaharlal Nehru's "Tryst with Destiny" speech appealed to the Constituent Assembly to create a democratic government and welfare system, addressing past discrimination, social evils, and human rights violations under British rule.
  • The Constituent Assembly's main promises were democratic governance and a welfare state.

• Objective Resolution to Constitution

  • Objective Resolution: Presented by Jawaharlal Nehru in the Constituent Assembly on 13 December 1946.
  • Key Ideals:
    • To make India an independent sovereign republic and frame its constitution.
    • India would be a union of former British Indian territories, Indian states, and other willing parts.
    • Territories of the Union would be autonomous units with powers not vested in the Central Government.
    • All powers of independent sovereign India would emanate from the people.
    • Ensuring and protecting social, economic, political justice.
    • Equality of status, opportunity, and before the law.
    • Fundamental freedoms of speech, expression, belief, worship, profession, association, and assembly, subject to law and public morality.
  • The ideas of the Objective Resolution are included in the Preamble of the Constitution.

• Features of the Indian Constitution

  • Drafted by the Drafting Committee (constituted 6 December 1946 on Cabinet Mission's recommendation).
  • Took 2 years, 11 months, 17 days to draft (from 9 December 1946).
  • Adopted on 26 November 1949, came into force on 26 January 1950.
  • Initially had 395 articles and 8 schedules in 22 parts.
  • A living document, incorporating changes over time.
  • Key Features:
    1. Largest Written Constitution: Comprehensive, extensive (about 1.5 million words), detailed content considering diversity and vastness.
    2. Parliamentary Democracy: Members of executive drawn from legislature, legislature controls executive.
    3. Sovereignty to People.
    4. Rigid and Flexible Structure: Some provisions require special procedures for amendment, others can be amended ordinarily.
    5. Fundamental Rights and Fundamental Duties: Rights guaranteed by state, responsibilities of citizens.
    6. Directive Principles of State Policy: Directions to the state for socio-economic development.
    7. Bicameral Legislature: Lower House (Lok Sabha) represents people, Upper House (Rajya Sabha) represents states, for second thought in legislation.
    8. Federalism with a Strong Central Government: Division of powers between centre and states, but centre has upper hand.
    9. An Independent and Impartial Judiciary: Judiciary free from legislature and executive control.
    10. Independent Constitutional Institutions: To make democratic system broad and meaningful.

• Indian Federalism

  • Definition: System of administration where power is divided between two levels of government (central and state) based on the Constitution.
  • Reasons for Adoption:
    • To strengthen democracy through power sharing.
    • To maintain diversity and unity, countering separatist tendencies by ensuring regional representation.
    • To achieve economic progress and welfare by integrating various levels of government.
    • Makes democracy more meaningful.
    • To accommodate social, regional, and geographical diversity and preserve unity and integrity.
  • Features of Indian Federalism (Quasi-federal system):
    • Written and Rigid Constitution.
    • Division of Powers between centre and states.
    • Independent Judiciary.
    • Common Constitution for centre and states.
    • Sovereignty of the Constitution.
    • Single citizenship.
    • Centre has an upper hand in amending the Constitution.
    • More subjects and key powers with the centre in division of powers.
    • Bicameral legislature.
  • Article I of the Constitution states "India that is Bharat, shall be a Union of States". It does not explicitly mention India as a federal state.

• Division of Powers in the Seventh Schedule

  • Divides legislative powers between the Central Government and State Governments.
  • Union List: Exclusive law-making powers for Union Government.
    • Initially 97 subjects. Examples: Foreign Affairs, Defence, Railways, Banking, Citizenship.
  • State List: Legislative powers for State Governments in normal circumstances.
    • Initially 66 subjects. Examples: Agriculture, Jails, Police, Local Government.
  • Concurrent List: Legislative powers for both Central and State Governments.
    • Initially 47 subjects. Examples: Education, Forestry, Trade Unions, Marriage, Birth and Death Registration.
  • Residuary Powers: Subjects not in the above lists; legislative power vested in Central Government. Example: Cyber Laws.

• Separation of Powers

  • Constitution prevents concentration of power in any one branch (Legislature, Executive, Judiciary) to prevent tyranny and dictatorship, ensuring democracy.
  • Dr. B.R. Ambedkar noted the purpose of limiting powers to prevent oppression.
  • The parliamentary form of administration and federal structure are outcomes of these discussions.

• Legislature

  • Parliament: Legislative body of India.
    • Primary responsibility: Make laws, anticipating aspirations, meeting changes, achieving goals.
    • Bicameral: Consists of two houses (Lok Sabha and Rajya Sabha), common in large, diverse countries to represent people and regions, and enable democratic discussions.
    • State legislatures make laws for states.
  • Lok Sabha (Lower House):
    • Members elected directly by people on a majority system.
    • Eligibility to contest: Indian citizens 25 years or older.
    • Term: 5 years.
    • Maximum strength: 550; current strength: 543 (2023).
    • Government formation depends on majority in Lok Sabha.
    • Chaired by the Speaker.
    • Has more powers than Rajya Sabha; Money Bills presented here.
  • Rajya Sabha (Upper House):
    • Representation given to states in proportion to population.
    • Members elected by elected members of State Legislative Assemblies.
    • Eligibility to contest: Indian citizens 30 years or older.
    • Permanent house, not subject to dissolution.
    • Term of members: 6 years.
    • One-third of members retire every two years, with elections held to fill seats.
    • Chaired by the Vice President.
    • Maximum strength: 250 (238 elected, 12 nominated by President).
    • Proceedings to remove Vice President begin here.
    • Vested with power to mandate Parliament to create new All India Service.
  • Main Functions of Parliament:
    • Law making.
    • Custodian of public treasury.
    • Participate in Presidential and Vice Presidential elections.
    • Act as judicial authority in impeachment.
    • Consider and assent to Constitutional amendments.
    • Control the executive.
  • Legislation in India (Law-making process):
    • Parliament has power to make laws.
    • Not just technical, but political process, responding to public opinion.
    • Cabinet approves legislation, then concerned department prepares Bill (draft law).
    • Types of Bills:
      • Government Bill: Presented by ministers.
      • Private Member Bill: Introduced by an MP not a minister.
      • Money Bills: Relate to public exchequer funds/expenditure, initially presented in Lok Sabha.
      • Non-Money Bills: Other than Money Bills (Constitutional Amendment Bills, Ordinary Bills).
    • Stages for a Bill to become Law:
      • First Reading: Bill (other than Money Bill) presented in either house by Minister/Private Member.
      • Second Reading: Bill sent to committee or debated in house; changes/amendments can be accepted.
      • Third Reading: House approves or rejects the bill.
      • After completing stages in one house, same process repeated in the other.
      • If both houses approve, submitted to the President for assent.
      • Becomes law after President's assent.

• Constitutional Amendment

  • Definition: Making corrections, omissions, or additions to the Constitution.
  • Helps alter Constitution with socio-political needs over time.
  • Power vested in Parliament by Article 368.
  • Amendment bill does not require prior Presidential assent.
  • Approval of both houses essential; no joint sitting for disputes.
  • Judiciary can nullify amendment law if unconstitutional.
  • Methods of Amendment:
    • Flexible Amendment: Simple majority in Parliament, similar to ordinary legislation. Examples: name of states, boundaries, citizenship.
    • Rigid Amendment: Special majority of both houses. Examples: Fundamental Rights, Directive Principles.
    • More Rigid Amendment: Special majority of both houses + approval of not less than half of the states. Examples: division of powers between Centre and State, Representation of the Peoples Act.
  • Examples: 101st Amendment (GST), 86th Amendment (Education as Fundamental Right), 61st Amendment (Voting age 18).

• Executive

  • Definition: Branch of government responsible for implementing and administering laws and policies.
  • Consists of President, Vice President, and Cabinet (headed by Prime Minister).
  • President constitutionally holds executive powers, but exercised by Council of Ministers headed by PM.
  • Types of Executive:
    • Political Executive: President, Prime Minister, Council of Ministers (nominal and real).
    • Permanent Executive: Bureaucracy (All India Service, Central Service, State Service).
    • Nominal Executive: President.
    • Real Executive: Prime Minister and Council of Ministers.
  • President:
    • Executive head of State.
    • Eligibility: Indian citizen, 35 years old.
    • Elected by an Electoral College (elected members of both Houses of Parliament and State Legislative Assemblies).
    • Term: 5 years.
    • Powers: Summon Parliament, dissolve Lok Sabha, appoint PM and Council of Ministers, Supreme Court/High Court judges, State Governors, declare emergency.
    • Commander-in-Chief of defence forces.
    • Submits resignation to Vice President.
    • Acts on advice of Council of Ministers, but has discretionary powers in some situations.
  • Vice President: Performs President's duties in their absence.
  • Prime Minister:
    • Administrative head of the country, leader of majority party/alliance in Lok Sabha.
    • Forms Council of Ministers, decides Cabinet members, changes portfolios, includes/removes members.
    • Acts as link between President, Cabinet, and Parliament.
    • If ruling party/coalition loses majority, PM must resign to President.
  • Council of Ministers:
    • Helps President in functions; PM is head.
    • Main Duties: Formulation of national and foreign policies, steering legislative process, performing administrative/welfare functions, maintaining foreign relations, drafting bills/ordinances, coordinating departments.
  • Permanent Executive (Bureaucracy):
    • Carries out day-to-day government operations.
    • Assists political executive in formulating bills (including budget).
    • Skilled, accomplished, selected through competitive exams, trained on merit.
    • Termed "permanent" as they continue irrespective of political changes.

• Judiciary

  • Mechanism ensuring legislative and executive functions are Constitutional.
  • Protector of the Constitution, guardian of fundamental rights.
  • Independent and impartial.
  • India has a single integrated Judicial system led by the Supreme Court, with powers increasing up the pyramid and decreasing down.
  • Supreme Court:
    • Came into existence 28 January 1950, headquarters New Delhi.
    • Retirement age of judges: 65 years.
    • Parliament has power to remove judges.
    • Chief Justice and other judges take oath and submit resignation before the President.
    • Acts as supreme interpreter of the Constitution and guardian of fundamental rights.
    • Provides solutions to legal disputes.
  • Powers of the Supreme Court:
    • Original Jurisdiction: Resolves matters only it can handle (e.g., Centre-State Disputes).
    • Appellate Jurisdiction: Highest appellate court, entertains appeals against lower court judgments.
    • Advisory Jurisdiction: Constitutional obligation to give legal advice to President on demand.
    • Writ Jurisdiction: Issues special orders (writs) to protect fundamental rights when violated.
    • Judicial Review: Power to examine constitutionality of laws/orders; can declare unconstitutional laws as inapplicable.

• Checks and Balances

  • Constitution divides government powers into three branches (Legislative, Executive, Judicial) but ensures mutual control, coordination, and balance.
  • Parliament controls Executive through budget approval, question-hour; and Judiciary through impeachment.
  • Judiciary controls Parliament and Executive through Judicial Review.
  • Executive controls Parliament and Judiciary through approval of bills, mercy petitions, and postings/transfers of judges.
  • This system prevents centralisation of power, autocratic tendencies, and maintains democracy.

Chapter 5: Demographic Trends in India

• Population and its Impact

  • News headlines indicate India's population growth and associated problems like poverty, unemployment, starvation, and crisis in health/quality of life.
  • Population is the total number of people residing in an area at a given time.
  • Sustainable development requires population control proportional to available resources.
  • Social development index of a country is determined by population data (birth rate, death rate, infant mortality rate, age structure).

• Demography

  • Definition: Branch of science dealing with population structure (birth/death rates, migration, population density).
  • Systematic study of population, derived from Greek words 'demos' (people) and 'graphein' (description).
  • Analyses human resources and structural changes, studying how they can be used for societal development.
  • Considers age structure, male-female ratio, dependent ratio.
  • Studies based on systematic data collection (surveys, census), expressed in proportions and rates.
  • Branches:
    • Social Demography: Investigates population structure, causes/consequences of change, emphasising socio-economic and political patterns.
    • Formal Demography: Measures and analyses factors of population change; census is an example.

• Census in India

  • Conducted usually once every ten years.
  • Activities headed by the Registrar General and Census Commissioner of India.
  • India has the largest census in the world.

• India's Population Growth (1901-2011)

  • From 238 million in 1901 to 1210 million in 2011.
  • According to UNFPA 2023 report, India's population is 142.86 crore.
  • Institutions conducting population studies: NITI Aayog, National Institute for Population Sciences (NIPS), National Family Health Survey (NFHS).

• Indicators of Demography

    1. Migration
    • Definition: Permanent or temporary settlement of people from one region to another.
    • Causes changes in social, economic, cultural spheres.
    • Types:
      • International Migration: Across country borders (e.g., India to Gulf/European countries).
      • Internal Migration: Within a country's border (e.g., Keralites to other states, other state people to Kerala).
    • Reasons for migration: Search for employment, education, higher standard of living, better income, high social status.
    • Kerala has experienced significant migration both outwards (to Gulf, Canada, UK, US, New Zealand) and inwards ('guest workers' from other states).
    1. Birth Rate and Death Rate
    • Birth Rate: Number of live births per thousand of the population.
    • Death Rate: Number of deaths per thousand of the population.
    • Infant Mortality Rate: Number of infants dying within one year out of 1000 live births in a year.
    • Maternal Mortality Rate: Number of women dying during childbirth per thousand births in a year.
    • High infant/maternal mortality rates indicate backwardness and poverty.
    • Population growth calculated by difference between birth and death rates.
    • Registration of births and deaths is mandatory in most countries, including India.
    • Trends in India (1901-2001): Both birth and death rates have generally declined significantly.
    1. Population Density
    • Definition: Number of people residing per square kilometer.
    • Regional differences in India: Delhi has highest, Arunachal Pradesh lowest (2011 census).
    • Social problems in densely populated areas: Lack of open spaces, pollution, lack of water storage, crowding.
    • Influenced by climate, topography, water availability, soil types.
    1. Female-Male Ratio and Child Sex Ratio
    • Sex Ratio: Number of females per thousand males in a population.
    • Child Sex Ratio: Number of females per thousand males in 0-6 age group.
    • Crucial for male-female balance and predicting population consequences.
    • Decreasing male-female ratio creates social problems.
    • NITI Aayog recommendations to improve ratio: Raise awareness about girls' rights, provide better healthcare/education for girls, empower women/girls.
    • India (2011 census): Sex ratio 940, Child sex ratio 914.
    • Kerala (2011 census): Male-female ratio 1084 (women per 1000 men).
    • Causes of difference in female-male ratio: Female foeticide, preferential attitude towards boys, inadequate healthcare.
    1. Life Expectancy
    • Definition: Estimate of how long a person lives on average, determined by death rate of each age group.
    • India (2015-19): Male 68.4 years, Female 71.1 years.
    • Kerala (2015-19): Male 72.3 years, Female 78.0 years.
    • Factors for high life expectancy in Kerala: High literacy/higher education, decentralised public health policy, cleanliness, food availability/public distribution.
    • Government programmes for elderly: 'State Old Age Policy' (2013), Pakal Veedu, Santhwana Kendram.
    1. Population Age Structure
    • Definition: Proportion of persons in different age groups to total population.
    • Affected by changes in progress and life expectancy.
    • Age groups: Children (0-14), Young people (15-59), Elderly (above 60).
    • Past: Lack of healthcare, diseases, high infant/maternal mortality led to lower life expectancy.
    • Present: Improved living standards, increased life expectancy lead to higher proportion of older age group, called ageing population.
    • India (2011 Census data based): High proportion of young population (15-59: 63%), low proportion of elderly (60+ : 8%), children (0-14: 29%).
    • Implications: More workforce for economic growth, but needs education/healthcare emphasis for youth and social security/healthcare for elderly.
    1. Dependency Ratio
    • Definition: Criterion to compare dependent population (below 15, above 64) and working population (15-64 years).
    • Working age population (active age structure) is 15-64 years.
    • Impact: Low dependency ratio leads to economic progress (more employed than unemployed among working age).
    • Demographic Gift or Demographic Dividend: Economic progress from a decrease in dependency ratio.
    • Understanding dependency ratio helps government formulate plans for healthcare/education.
    • Rising dependency ratio (especially old age population) can be a problem, forcing employable population to take responsibility for large unemployed segment.
    • Kerala Startup Mission (2006): Nodal agency for entrepreneurship development, promotes technology-based commercial activities.

• Population Control Policies

  • Plans to control India's growing population began before independence.
  • India was the first developing country to introduce a government-sponsored family planning program (1952).
  • National Population Policy 2000: Drafted under Dr. M.S. Swaminathan's leadership.
  • Objective by 2045: Streamline population to strengthen sustainable economic growth, social progress, and environmental protection.

  •  

Subscribe to: Comments (Atom)
Map Related VIII MM
Map Related VIII EM
VIII SS II MM&EM
IX Social Science Second Term Answer Key EM
IX Social Science Second Term Answer Key MM
SSLC New Type Question Model SSI EM
SSLC New Type Question Model SSI MM
SSLC New Type Question Model SS II EM
SSLC New Type Question Model SS II EM
SSLC Map and Data Analysis MM
SSLC Map and Data Analysis EM
Map Related SSLC MM & EM

@ Objective & Short Answer Questions

SSLC-SS-All-Objective-Answer-Questions Malayalam
SSLC-SS-All-Objective-Answer-Questions English
SSLC-SS-All-Short-Answer-Questions Malayalam
SSLC-SS-All-Short-Answer-Questions English
VIII-SS-All-Short-Answer-Questions English
VIII-SS-All-Short-Answer-Questions Malayalam
IX-SS-All-Objective-Answer-Questions English
IX-SS-All-Objective-Answer-Questions Malayalam
ICT
SSLC Ict Notes SSLC Ict Notes SSLC Ict Notes
STD V Social Science Notes
SSLC Social Science
SSLC SS1 Notes SSLC SS2 Notes SSLC SS2 Complete Notes Eng SSLC SS2 Complete Notes Mal SSLC SS2 Complete Notes Eng SSLC SS2 Complete Notes Eng SSLC SS1 Part 2 SSLC SS2 Part 2 SSLC SS2 SCERT Q/A Mal SSLC SS2 SCERT Q/A Eng SSLC SS2 Complete Notes SSLC SS1 Complete Notes 10th Wealth and world
IX Social Science
IX SS1 Q/A Eng IX SS1 Q/A Mal 9th SS1 Notes 9th SS2 Notes 9th Learning help 9th Land grants
VIII Social Science
VIII SS Complete Notes Eng VIII SS Complete Notes Mal 8th SS Notes 8th SS Glossary
SSLC Biology
SSLC Biology Notes SSLC Biology Notes Mal SSLC Biology Notes Eng SSLC Biology Q/A Eng SSLC Biology Q/A Mal
SSLC Chemistry
SSLC Chemistry SCERT Q/A Eng SSLC Chemistry SCERT Q/A Eng
Archaeological Quiz

SSLC

IX

VIII


പുതിയ പാറ്റേൺ മൾട്ടിപ്പിൾ ചോദ്യോത്തരങ്ങൾ ഇവിടെ നൽകിയിരിക്കുന്നു

SSLC

IX

VIII

STD V Social Science Notes

Today's Significance

Checking the calendar...